براى بلغم ، عصاره حب البان ( جوزبويا بنا بضبط ف . م ) و گل حرف ( ترتيزك ) قىآور مىباشند . پيه هندوانه ابو جهل و ريزه مس سوخته و تخم جرجير ( شاهى آبى ) با آب گرم و دانه خيارشنبر ( فلوس ) تا هفت دانه و ريشه ظيان ( ياسمن برّى ) و عصاره عشبه مغربيه ( ياسمن سفيد ) با آب ختمى خبازى و برگ عشبه با روغن زيتون و عنب الثعلب خام و پياز نرگس براى اخلاط مختلف و نيز مغز نارگيل دريائى ( Cocos , sechellorum ) براى دفع سموم مفيد مىباشند . از مركبات بايد ايارج جلابا و دهن حب السلاطين و حب الدند و حب السلاطين الجامع و حب القوفت و امثال آن را نام برد « 1 » و بايد دانست كه اگر صفرا در معده غليظ و يا بلغمى باشد آب گرم و اگر رقيق باشد آب سرد برايش مناسبتر مىباشد . فصل مسهل مسهل براى هر سه نوع خلط و در هنگامى كه اين خلطها زياد و يا فاسد مىگردند و ساير درمانها مفيد نيفتد بايد به كار رود و تا ناچار نباشند نبايد از اين درمان استفاده كنند . مسهل كامل آن است كه سه نوع كار از آن برآيد : خلط زائد را بيرون براند ، مزاج را معتدل كند و اندامها را نيرو ببخشد . خوبى مسهل به اين نيست كه زياد كار كند يا كم بلكه بايد آنچه را كه گفتيم از آن ساخته باشد و چه‌بسا كه يك مسهل قوى به مقدار كم نيز بيمار را ضعيف كند چه كار مسهل بسته بخاصيت آن است و نه بچگونگى زيرا بايد خلط خاصى را از اندامى خاص بيرون بكشد ، ممكن است كه مسهل خلط

--> ( 1 ) شرح اين داروها در مقاله چهارم خواهد آمد . مترجم