3 - مجراى طبيعى بايد در نظر گرفته شود مثلا مجراى مواد موجود در رويه كبد « 1 » ، كليه‌ها و مجراى مواد موجود در گودى آن « 2 » ، روده‌ها است و از اين قبيل و نيز بايد ملاحظه شود كه خلط از اندامى مهمتر به اندامى پست‌تر رانده شود مثلا خلط مغز بايد از راه بينى خارج شود نه ريه و اينكه اندام دومين نوعى شركت با عضوى كه بيمار است داشته باشد . 4 - ماده بايد به قدر نياز اخراج شود و نه بيش از آن . 5 - بايد پزشك ببيند خلط در كجاى بدن است و اگر در عمق « 3 » است از مسهل نيرومندتر و روحانى استفاده كند ، اگر در كبد و طحال باشد مسهل بايد متوسط و نفسانى باشد . و اگر در معده باشد مسهل كم‌توان جسمانى هم بس است « 4 » . اخلاط رقيق با مختصر مسهلى خارج مىشود اما اخلاط غليظتر بمسهل نيرومندترى نيازمندند . براى اخلاط هريك از اندامها بايد از مسهل مناسب با آن اندام سود جست و مثلا اخلاط مغزى با مسهل مغزى و معده‌اىها با مسهل معده‌اى و كبدىها با مسهل

--> ( 1 ) Face superieur ( 2 ) Face concave ( 3 ) داخل رگها ( 4 ) مؤلف اعلى الله مقامه صفات روحانى و نفسانى و جسمانى را در اينجا با مفهوم اصطلاحى آنها در علم صناعت به كار برده و با توجه بمطالبى كه در كتب ديگرى بخصوص اصلاح الارواح فرموده مىتوان چنين توضيح داد كه منظور از مسهل روحانى داروئى است كه پس از جذب شدن با تحريك عمومى يا اعصاب امعاء ، سبب دفع مواد داخل امعاء و حتى جذب موادى از خون و دفع آنها مىشود مانند صبر زرد ، مسهل نفسانى آنست كه فقط با تحريك موضعى در جدار روده‌ها سبب دفع مىگردد مانند خاكشير ، مسهل جسمانى آنست كه با نرم كردن مواد و ليز كردن جدار روده باعث تسهيل عمل دفع شود مثل روغن زيتون . مترجم