نجومى ، وجود چنين هلالهايى غير ممكن است . بنابراين به كار بردن كلمهء « هلال » در اين موارد صحيح نيست و - مثلا - بهتر است گفته شود : « ماه با سنّ شش ساعت » ، ونه « هلال شش ساعته » ؛ چون هلال يعنى بازتاب نور خورشيد از لبهء ماه واين بازتاب در ماه با سنّ كمتر از هشت ساعت - به علت پستى وبلنديها وعوارض سطحى ماه وسايه‌هاى كوههاى آن - روى نمىدهد . براي مثال ، ما هرگز هلال هفت ساعته نداريم « 1 » . سوم : رؤيت هلال به صرف خروج ماه از تحت الشعاع امكان‌پذير نيست وبه عوامل ومشخّصه‌هاى گوناگونى بستگى دارد . در كشورهاى مختلف براي پيش‌بينى رؤيت هلال ماههاى قمري ، روشهاى گوناگونى به كار مىگيرند . در هر يك از اين روشها ، مجموعه‌اى از مشخّصه‌هاى خورشيد وهلال در لحظهء غروب خورشيد روز 29 هر ماه به كار مىرود . اين مشخّصه‌ها در چهار قسمت به شرح ذيل قابل دسته‌بندى است : 1 . مشخّصه‌هاى زماني ، شامل : لحظهء مقارنهء ماه وخورشيد ، لحظهء غروب خورشيد ولحظهء غروب ماه . 2 . مشخّصه‌هاى سمتى ، شامل : سمتهاى ماه وخورشيد در لحظه غروب خورشيد ، اختلاف سمتى بين ماه وخورشيد در لحظهء غروب خورشيد ، سمت ماه در لحظهء غروب ماه . 3 . مشخّصه‌هاى حد دار ، شامل : ارتفاع ماه در لحظهء غروب خورشيد ، اختلاف زمان لحظه‌هاى غروب خورشيد وماه ( مدّت مكث هلال بعد از لحظهء غروب خورشيد ) ، فاصلهء زاويه‌هاى ماه از خورشيد در لحظهء غروب خورشيد ، اختلاف طولهاى دايرة البروجى ماه در خورشيد لحظهء غروب خورشيد ، سنّ ماه در لحظهء غروب خورشيد ( اختلاف زمان لحظه‌هاى غروب خورشيد ومقارنه ) ، در صد سطح روشن ماه در لحظهء غروب خورشيد . 4 . مشخّصه‌هاى موقعيتى ، شامل : عرض دايرة البروجى ماه در لحظهء غروب خورشيد ، موقعيت ماه در مدار خود به دور زمين نسبت به لحظه‌هاى حضيض وأوج در لحظهء غروب خورشيد ، موقعيت زمين در مدار خود به دور خورشيد در لحظهء غروب خورشيد . نقش وميزان تأثير اين مشخّصه‌ها در رؤيت‌پذيرى هلال ماه وميزان وابستگى هر يك

--> ( 1 ) . تحقيقات اسلامى ، سال 15 ، ش 2 / سال 16 ، ش 1 ، ص 75 ، 78 .