وبعض أهل سنّت قائلند كه حكم همهء بلاد يكى است « 1 » ، وبنابر قول آنها هرگاه در بلدي كسى ماه را ببيند وشروع به روزه كند وسفر كند تا به بلدي ديگر كه در آنجا ماه ديده نشده است ، پس هرگاه بر أهل اين بلد ثابت شود به سبب قول أو يا غير أو رؤيت ، بايد اينها يك روز را قضا كنند ، وهرگاه به عكس باشد بايد أو يك روز را قضا كند . پس گاه است كه بنابر قول ايشان بر كسى كه از مغرب سفر مىكند به مشرق سى ويك روز روزه واجب باشد وبر كسى كه از مشرق به مغرب سفر مىكند بيست وهشت روز ، وامّا بر مذهب ما كه حكم هر بلدي را تابع رؤيت آن مىدانيم اشكال حاصل مىشود كه آيا معتبر مراعاة حكم شهري است كه ابتداء سفر از آن شده يا شهري كه سفر به آن منتهى شده ؟ ودور نيست كه اوّل را ترجيح بدهيم چون حكم آن اوّل ثابت شده ، واحتياط را مهما أمكن ترك نكند . وفروع اين مسأله بسيار است ولكن چون نادرا اتّفاق مىافتد وقوع اين واقعات ، بحث در اين مهم نيست . وچون نصّى بخصوص نيست در اينها عمل به احتياط أولى وانسب است . وبدان كه اظهر اين است كه طلب هلال وتفحّص از آن واجب نيست بلكه مستحبّ است ، وعلّامه در تذكره « 2 » قائل به وجوب شده ؛ چون روزه اوّل ماه رمضان وافطار اوّل شوّال هر دو واجب‌اند ومعرفت آنها واجب است تا واجب را به عمل آوريم وتمام نمىشود اين معنى الّا به استهلال . وبر اين وارد است كه آنچه را قبول داريم وجوب روزه وافطار است در صورت علم نه مطلقا . . . دوم : گذشتن سى روز است از هلال شعبان . همين كه سى روز تمام شد بايد روزه گرفت هر چند هلال ديده نشود ، وهمچنين هلال شوّال دانسته مىشود به گذشتن سى روز از هلال ماه رمضان . سوم : شياع است . يعنى جمعى بگويند كه ماه را ديديم هر چند عادل نباشند ، وثبوت هلال به آن ظاهرا في الجملة اجماعى است .

--> ( 1 ) . ر ك : المجموع ، ج 6 ، ص 273 . ( 2 ) . تذكرة الفقهاء ، ج 6 ، ص 120 ، المسألة 74 .