مغرب يوم الاثنين . . . وجرت تزكيتهما وذكر فضيلة قاضي الرين أنّهما معروفان لديه بالعدالة والثقة والثبات ، ومعهما شابّ رآه ولكن لم يحضر إلى المحكمة . . . لذا فإنّ مجلس القضاء الأعلى . . . يقرّر أنّه يثبت دخول ذي الحجّة يوم الثلاثاء . . . والوقوف بعرفة يوم الأربعاء . . . . « 1 » . * * * در زمان مرحوم آية الله حاج آقا حسين بروجردي رحمه اللّه نيز روزى هلال براي آية الله سيد احمد خوانسارى در تهران اثبات شد وايشان اعلام عيد كرد . ولى براي آية الله بروجردي ثابت نشده بود . عده‌اى از بزرگان علماى تهران براي رعايت حرمت مرحوم خوانسارى - واينكه اگر آية الله بروجردي اعلام عيد نكند شخصيت ايشان مخدوش مىشود - نزد آية الله بروجردي آمدند وايشان هم به اعتماد آية الله خوانسارى وبراي حفظ حرمت وى بعد از ظهر اعلام عيد كردند . « 2 » مرحوم آية الله سيد مرتضى موحّد ابطحى دربارهء استادش عالم بزرگ آية الله آقا سيد على نجف‌آبادى گويد : سالى براي ايشان هلال ماه رمضان ثابت شده بود وحكم به اوّل ماه كرد . عدّه‌اى از آقايان مخالفت كردند وحتّى روى منابر به آن مرحوم ناسزا گفتند . عاقبت ، همين بىاعتناييها وناسزاگوييها سبب مرگ ايشان شد . « 3 » * * * سخن را در اين باب با ماجراى رؤيت هلال در عهد خليفه دوم كه مولوى در آغاز دفتر دوم مثنوى ( ابيات 112 - 134 ) ذيل عنوان « هلال پنداشتن آن شخص خيال را در عهد عمر » آورده است خاتمه مىدهم :

--> ( 1 ) . روزنامهء المدينة ، شنبه 4 ذي حجهء 1425 ، شمارهء 15242 ، ص 4 . ( 2 ) . يكى از عالمان معاصر با اشاره به اين حادثه مىنويسد : « . . . سرانجام ، در بين الصلاتين مسجد أعظم قم كه به امامت آية اللّه بروجردي اقامه مىشد وبسيار مهم بود ، مرحوم حاج شيخ أبو الفضل زاهدى به منبر بر آمد وگفت : « آية اللّه مىفرمايند : بعيد نيست امروز عيد باشد . ما همين سخن ايشان را حكم عيد تلقّى مىكنيم وامروز را عيد مىگيريم » . بعد از ظهر آن روز كم كم مردم افطار كردند وغائله خوابيد » . ( امام خمينى وانقلاب اسلامى ، ص 357 ) ( 3 ) . حوزه ، شماره 58 ، ص 24 ، « مصاحبه با آية الله حاج سيد مرتضى موحّد ابطحى أصفهاني » .