پيامدهاى ناگوار اختلاف در رؤيت هلال اختلاف در ثبوت هلال ماههاى مبارك رمضان ، شوال وذي حجّه در كشورهاى اسلامى وإيران پيامدهاى بس ناگوارى تاكنون داشته است . پاره‌اى از اين آثار مربوط به اعمال حج وثبوت هلال ذي حجه در مكة است كه در باب مستقلّى در همين مقدّمه ، يعنى باب پنجم : حج ورؤيت هلال ، ذكر شده است . برخى نيز در ادامهء همين باب با عنوان « رؤيت هلال در گذر تاريخ » خواهد آمد . در اينجا به پاره‌اى هشدارها ونگرانيها در اين باره اشاره مىكنم : يكى از فقهاى معاصر در اين زمينه مىنويسد : . . . اختلاف اسفناكى بارها در طي سالهاى أخير در امر رؤيت هلال شهد شيرين عيد را در كأم همه تلخ كرد . گروهى امروز نماز عيد مىخواندند ومىگفتند : « أسألك بحقّ هذا اليوم الذي جعلته للمسلمين عيدا . . . » وفردا گروه ديگرى در همان شهر وگاه در همان مسجد همين عبارت را مىگفتند ومعلوم نبود منظور از « المسلمين » در اين عبارات كيست ؟ عدّه‌اى به هم تبريك مىگفتند وجماعتى در حال روزه بودند ودعاى « يا عليّ يا عظيم . . . وهذا شهر عظّمته وكرّمته . . . وهو شهر رمضان . . . » مىخواندند وگاه حتّى در يك خانه اين اختلاف جانكاه ديده مىشد . . . . مردم از اين بيم دارند كه در سالهاى بعد نيز اين امر تكرار شود ودر نتيجة بعضي از ناآگاهان تعليمات اسلام را زير سؤال ببرند . اين امر هنگامى نگران‌كننده‌تر مىشود كه مىبينيم در أغلب كشورهاى اسلامى مسألهء رؤيت هلال حل شده ولا أقل أهل يك كشور با يكديگر هماهنگ هستند ، ولى در كشور ما چگونه است ؟ شايد تنها ما هستيم كه اين مسأله را حل نكرده‌ايم با اينكه فقهاى قوى وآگاهى داريم . « 1 » همچنين يكى از روحانيان شيعهء مقيم آلمان دربارهء وضع ثبوت اوّل ماه در اروپا طىّ استفتايى نوشته است : همه‌ساله در خصوص رؤيت هلال اوّل ماه مبارك ونيز اوّل ماه شوّال با مشكلى

--> ( 1 ) . چند نكتهء مهم دربارهء رؤيت هلال ، ص 4 - 5 .