وغيّب كبار - كلّا أم بعضا - وعدم تمكّن از اقامهء بيّنهء عادله ، به خصوص لباس ملبوس وتعرّي وعدم صلات در آن ، خصوصا در حين غايت لوعه حزن واندوه از قواعد شريعت غرّا غير مأنوس است ، وهمچنين ترخّص از ديّان ، سيّما بعد از استغراق دين براي تركه - بنابر حرمت تصرّف ورثه در أموال ميّت قبل از أداء ديون وفكّ رهون - حرجى است عظيم ودردى است به غايت اليم ، وسنّت قويمهء « بعثت بالحنيفيّة السمحة السهلة » « 1 » نيز دليل خلاف حكم مزبور مىتواند بود ، واين است حكم لباس ضرورية . وامّا آنچه زوج در حين حيات به طيب خاطر از راه احسان واستطابه نفوس زوجات تداركي به جهت هر يك نموده باشد وبه تصرّف ايشان داده باشد موافق امارات وتعارفات عادات ؛ مظنّهء بخشش أقوى وادّعاى عارية مخالف فحوى وبه ظاهر يد متصرّفه كه موافق اخبار « 2 » بدون معارض دليل ملك است متمسّك مىتوان شد واسترداد به مجرّد ادّعاى ورثه بدون اقامهء بيّنهء مقبوله بر مدّعى وتمسّك به استصحاب سابق حال در اين مقال به غايت ضعيف مىنمايد ، مسألهء مرسوله داخل در آيهء وافى الهدايهء : وَآتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئاً أَ تَأْخُذُونَهُ بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً « 3 » ، چنانكه محقّق اردبيلى رحمه اللّه محتمل دانسته « 4 » ، بنابر آنچه فيما بين علماء به جهت شواهد آثار ائمّهء أطهار مشهور است كه عبرت به عموم لفظ است نه به خصوص سبب مىتواند بود وهمچنين اطلاق كريمهء : وَلا تُضآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ « 5 » مؤكّد

--> ( 1 ) بحار الأنوار : 64 / 136 . ( 2 ) كافى : 7 / 387 حديث 1 ، من لا يحضره الفقيه : 3 / 31 حديث 92 ، تهذيب الأحكام : 6 / 261 حديث 695 ، وسائل الشيعة : 27 / 292 باب 25 . ( 3 ) نساء ( 4 ) : 20 . ( 4 ) زبدة البيان : 671 . ( 5 ) طلاق ( 65 ) : 6 .