واز حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه وآله مروى است كه فرمود : « هر كس بنگ بخورد پس گويا زنا كرده است با مادر خود هفتاد مرتبه وهر كس زنا كند با مادر خود يك مرتبه ، پس گويا خراب كرده است كعبه را هفتاد مرتبه » « 1 » . وتنباكو در عصر پيغمبر صلّى اللّه عليه وآله وأئمّه عليهم السّلام نبوده است واز اين جهت علماء آن را از جملهء ما لا نصّ فيه شمرده‌اند « 2 » ، واز كتاب « أنوار نعمانى » چنين معلوم مىشود كه ابتداى شيوع ، بلكه حدوث كشيدن تنباكو در أوايل عصر سده يازدهم از هجرت بود 3 ، واللّه يعلم . ومراد از قهوه در اخبار مذكوره شراب است ، زيرا كه در كتب لغت ، قهوه را از جملهء نامهاى شراب شمرده‌اند واين حبّ متعارف را « حبّ البن » مىگويند - باء موحّده وتشديد نون - وشايد وجه اطلاق قهوه بر اين حبّ مشابهت آن باشد با شراب در اينكه آن را در فنجانها وپياله‌ها مىريزند ودر مجلس‌ها مىگردانند ، خلاصه ظاهر آن است كه قهوه وقليان مانند پنير ونان مورد احكام خمسه مىشوند واز براي بعضي واجب وبر بعضي حرام ، يا سنّت ، يا مكروه ، يا مباح مىباشند ، واللّه يعلم . وتحقيق اين مرام - به اندك بسطى در كلام - در شرح مطاعم كتاب « مفاتيح » نموده‌ام 4 . سؤال غقفج [ 1183 ] : اگر شخصي از ميان تيراندازان بگذرد وتيرى بر أو خورد وبميرد چه نحو مىشود ؟ جواب : اگر تيرانداز گفته است كه با خبر باش ! وأو نشنيده ، يا در وقتي

--> ( 1 ) در مظانّش نيافتيم . لازم به يادآورى است كه : مرحوم مؤلف در كتاب « فتّاح المجامع » اين حديث را از كتاب ابن نفيع نقل كرده است . ( 2 ) 2 و 3 أنوار نعمانيّه : 4 / 54 . ( 3 ) 4 فتاح المجامع : 1 / 104 - 107 ( مخطوط ) .