مكّه معظّمه يا مدينهء مشرّفه « 1 » ؟ جواب : أحاديث در باب نجف اشرف بيشتر است « 2 » . سؤال ظفد [ 984 ] : در نماز جماعت هرگاه قصد شخصي معين كرد كه امامت مىكند ودر آخر معلوم شود كه ديگرى بود نماز أو چه حكم دارد ؟ جواب : اگر قصد اقتداء به امام حاضر كرده وهر دو را عادل مىدانست نمازش درست است . وهمچنين هرگاه قصد معيّن كرده وآن ديگرى بوده حكم به بطلان نمىتوان كرد ، واحتياط در اعاده است . سؤال ظفه [ 985 ] : در بعضي اخبار هست كه : افعال مؤمنين را محمل صحيح قرار بايد داد وتكذيب سمع وبصر كن ، وتكذيب ثقات كن اگر از وى بدى گويند وأو را انكار كنند « 3 » ، آيا در هر مسلمان ظاهر الايمان چنين بايد كرد ؟ يا بعد از ثبوت ايمان وتديّن أو ؟ واين حكم شامل أقوال نيز هست يا نه ؟ جواب : ظاهر آن است كه بعد از ظهور تديّن وامانت ودين‌دارى محمل بايد قرار داد وشامل أقوال نيز هست ، ومراد از حمل آن است كه : هرگاه فعل يا قول أو احتمال داشته باشد كه بر نهجى واقع شده است كه در شرع صحّتش ثابت است يا بر نهجى كه بطلانش ثابت است ؛ در اين صورت بايد حمل بر صحيح نمود نه آنكه فعل هر مؤمن صحيح است وفعل وقول أو حجّت است مثل فعل وقول وتقرير معصوم عليه السّلام ، چنانكه شايد كسى توهّم كند . ومراد به قول فقهاء كه : أصل در معاملات صحّت است نيز همين است كه حمل بر صحيح بايد نمود تا خلافش ثابت شود ، نه آنكه هر چه معامله بر آن

--> ( 1 ) حجري : طيّبه . ( 2 ) ارشاد القلوب ديلمى : 439 و 440 ، بحار الأنوار : 97 / 232 - 234 . ( 3 ) كافى : 8 / 147 حديث 125 ، ثواب الأعمال وعقاب الأعمال : 295 حديث 1 ، تفسير نور الثقلين : 3 / 582 حديث 62 ، وسائل الشيعة : 12 / 295 و 296 الحديث 16343 .