واستطاعت « 1 » . ودر اين فرقى نيست ميان أهل مكّه وغير آن ، وشيخ صدوق رحمه اللّه در كتاب « مقنع » - به حسب ظاهر - به ظاهر اين اخبار قائل شده وحج را بر مستطيع در هر سال واجب دانسته « 2 » وعلماء آن را حمل نموده‌اند بر تأكّد استحباب « 3 » ، يا بر وجوب كفائي در هر سال بر كساني كه حجّ كرده باشند « 4 » ، يا بر اينكه هرگاه از سال استطاعت به تأخير افتد مانند ساير واجبات موقّته قضاء نمىشود وهميشه أداء است تا به عمل آيد « 5 » هر چند كه به تأخير ؛ حرام به عمل مىآيد واز براي هر سالى يك گناه كبيره در نامهء اعمال أو نوشته مىشود ومحو نمىگردد مگر به توبه يا تفضّل جناب أقدس الهى ، هر چند كه بالأخره حج به عمل آيد . سؤال ظلط [ 939 ] : در وضوء وغسل چقدر دست بايد ماليد ؟ جواب : به قدرى كه ظنّ غالب به هم رسد كه آب بر جميع مواضع مغسوله جارى گشته ، ومبالغه در دست ماليدن سنّت است وواجب همين جريان آب است بر مواضع مغسوله هر چند به فرو بردن عضو باشد در آب ، ودست ماليدن مطلقا واجب نيست مگر در مسح سر وپا ، به اجماع كلّ علماء . سؤال ظم [ 940 ] : هرگاه چيزى به ولوغ سگ نجس شود ، مانند آفتابه وقهوه جوش ، هرگاه سگ آب از آنها خورد وخاك به آنها نتوان ماليد چگونه

--> ( 1 ) نهاية ابن أثير : 5 / 155 ، لسان العرب : 3 / 445 و 446 ، تاج العروس : 9 / 260 ، مجمع البحرين : 3 / 155 . ( 2 ) علل الشرايع : 2 / 405 ذيل حديث 5 ، لازم به يادآورى است كه : اين مطلب را مرحوم صدوق رحمه اللّه در « المقنع » بيان نكرده است . وچون مرحوم مؤلف رحمه اللّه مردد بوده وكتاب در دسترس نداشته است ؛ با جملهء « به حسب ظاهر » اشاره نموده است كه احتمالا در كتاب « المقنع » بيان كرده باشد . ( 3 ) المعتبر : 2 / 747 . ( 4 ) وسائل الشيعة : 11 / 18 ذيل حديث 14134 . ( 5 ) تهذيب الأحكام : 5 / 16 و 17 ذيل حديث 48 .