فروع است به عقل خود مىسنجيم اگر قبول نكرد قبول نداريم ؟ جواب : آنچه متواتر وضروري دين نباشد انكارش موجب كفر نمىشود واگر مخالف مذهب اماميه باشد موجب خروج از مذهب حق ايشان مىشود . واگر ضروري نباشد لكن حديث معتبرى داشته باشد ، كه منكر ؛ مثل اين حديث را در فروع حجّت داند دغدغهء فسق در أو مىرود « 1 » . سؤال ظلا [ 931 ] : علومى كه موقوف عليه اجتهاد مىباشد كدام است ؟ جواب : علم نحو وصرف ولغت ومعاني وبيان وتفسير ومنطق وكلام ورجال وحديث واطلاع بر أقوال علماء قدماء « 2 » وأصول فقه ، وأخير عمده است . وملاحظهء كيفيّت استدلال علماء نيز ربط ودخل كاملى دارد ، وبيان مقدار هر يك موقوف به علم استدلال وأصول است . سؤال ظلب [ 932 ] : صوفي وسنّى كه عالم باشند مطلقا ؛ پاكند يا نه ؟ جواب : پاكند ، مگر آنكه اظهار نصب وبغض أهل بيت كنند ، يا ضروري دين را انكار نمايند « 3 » ، مثل : انكار حشر ونشر وبهشت ودوزخ جسماني « 4 » ومعراج جسماني ومانند اينها . سؤال ظلج [ 933 ] : كسى كه عيال واجب النفقة دارد هرگاه خاطر از وجه معيشت ايشان جمع كند ؛ يك سال يا زيادة در مكّه يا مشاهد مشرفه به جهت

--> ( 1 ) لازم به يادآورى است كه : مراد مرحوم مؤلف اين است كه : اگر كسى خبر واحد را بازيچه قرار دهد وهر چه را نمىپسندد ؛ انكار نمايد احتمال فسق مىرود ، نه اينكه اگر كسى در اين گونه مسائل خبر صحيح را نپذيرد احتمال فسق در أو مطرح باشد ، زيرا بزرگانى مانند شهيد ثاني وديگران تصريح كرده‌اند كه در غير احكام : واجب نيست به خبر واحد - اگر چه خبر صحيح باشد - تمسك كرد ومعتقد به مضمون آن شد . مراجعه شود به : فرائد الأصول : 1 / 274 . ( 2 ) ه‍ : خصوصا قدما . ( 3 ) ج : كنند . ( 4 ) ه‍ : جسماني وصراط .