وابن خلّكان شافعي در ترجمهء إبراهيم بن يحيى ذكر كرده است كه : « فرما » به فتح فاء وراء ، شهري است عظيم كه در زمان إبراهيم عمدهء شهرهاى مصر بود ، واز جملهء قراى آن ، قريه‌اى است كه آن را « امّ العرب » مىگفتند ، وهاجر مادر إسماعيل از أهل آن قريه بود ، واز غرايب اتفاقات است كه : إسماعيل أبو العرب مادرش امّ العرب است « 1 » . پس حق تعالى به إسماعيل از زنش رعله بنت مضاض بن عمرو جرهمى ؛ دوازده فرزند كرامت فرمود ، واز آن جمله نابت ، وقيدار ، وقطور « 2 » بودند « 3 » ، وچون عمر إسماعيل به يكصد وسى رسيد وفات يافت ودر حجر مدفون گرديد « 4 » . وبعد از إسماعيل ؛ نابت متولّى كعبه گرديد ، واز أو وقيدار أولاد بسيار به هم رسيد ، وچون ثابت وفات يافت ، مضاض جدّ مادرى أو متولّى كعبه گشت ، وبر أولاد إسماعيل وتمام جرهم پادشاهى كرد ، ودر « قعيقعان » به دو قاف وعين بىنقطه كه موضعي است در أعالي مكّه نشست وجماعت عمالقه در

--> - إبراهيم عليه السّلام در زمان نبوّتش ؛ در منطقهء شامات مىزيسته واز آنجا چند بار به مكّه رفت وآمد نموده است ، وبا توجه به اينكه زبان مردم شامات سريانى بوده ( تاج العروس : 1 / 13 ) ظاهرا زبان حضرت إبراهيم عليه السّلام سريانى بوده نه عبراني ، واللّه العالم . ( 1 ) وفيات الأعيان : 1 / 61 و 62 . ( 2 ) لازم به يادآورى است كه : در كتاب اخبار مكّه : 1 / 86 ومروج الذهب : 2 / 49 وسيره ابن هشام : 1 / 5 « يطور » ذكر شده است ، در كامل ابن أثير : 1 / 125 « قطورا » ناميده است ودر تاريخ ابن خلدون : 2 / 46 « بطور » آمده است . امّا در پاورقى اخبار مكّه : 1 / 86 آمده است كه : در نسخه ب « قطور » ودر تاريخ طبري « وطور » ودر سيره ابن هشام « تطورا » مىباشد . ودر پاورقى سيره ابن هشام : 1 / 5 آمده است كه : در نسخه م « تطورا » ودر تاريخ طبري « طور » ودر انساب العرب « قطور » مىباشد . ( 3 ) سيره ابن هشام : 1 / 5 ، مروج الذهب : 2 / 49 ، اخبار مكّه : 1 / 81 و 86 . ( 4 ) علل الشرائع : 1 / 38 حديث 1 .