واز آن جمله است : فاضل مرحوم آخوند ملّا محسن كاشى در كتاب « [ تفسير ] صافي » كه عدم وجوب استماع را در غير نماز نسبت داده است به جميع شيعه « 1 » . واز آن جمله است : محقّق مرحوم « خليفهء سلطان » در حاشيهء « شرح لمعه » « 2 » ، وغير ايشان كه ذكرشان موجب تطويل مىشود . واز آنچه مذكور شد معلوم گشت كه : اين مسأله إجماعي است وخلافي در آن - از كسى كه معروف باشد - ظاهر نيست ، وهمان حديث صحيح صريح در ردّ وسواس شيعيان كافى است . وكسى توهّم نكند كه : اين آية هرچند در نماز جماعت است ، لكن عبرت به عموم لفظ است نه خصوص محلّ ، زيرا كه : اين گفتگو وارد است در غير اين محلّ چنانكه اگر كسى سؤال مىكرد كه : آيا در نماز جماعت استماع قرائت امام واجب است يا نه ؟ وامام عليه السّلام مىفرمود كه : استماع قرائت قرآن واجب است ، در اين صورت عبرت به عموم لفظ بود تا ثابت شود ، به دليل آنكه : آن حكم مخصوص است به آن محل ، چنانكه در اينجا در صحيح صريح مذكور فرموده كه : « مقصود خدا ، همين نماز جماعت است وبس » پس رسيد كه آية مذكوره خاصّ است به محل - يعنى : نماز جماعت - وكسى را نمىرسد كه بحث بر امام عليه السّلام كند كه ظاهر آية عام است ، شما چرا تخصيص داده‌ايد به محل ، وبعضي از أحاديث كه موهم عموم است - با وجود ضعف سندهايشان « 3 » - علماى أعيان نقل اجماع بر تأويل آنها فرموده‌اند « 4 » .

--> ( 1 ) تفسير صافي : 1 / 192 . ( 2 ) شرح لمعه ( طبع حجري ) : 2 / 156 ( حاشية ) . ( 3 ) وسائل الشيعة : 6 / 214 و 215 حديث 2 و 3 و 4 و 6 . ( 4 ) مراد همان اجماعاتى است كه از شيخ طوسي وطبرسى وفيض كاشاني وسلطان العلماء ذكر شد .