عكس ؛ ديت نيز برعكس مىگيرند « 1 » بر دو قول اوّل ، وهمان نصف است بر ثالث . [ * 8 ] واز دو حديث مذكور مستفاد « 2 » مىشود كه : حروف معجم بيست ونه حرف است ، ومشهور آن است كه : بيست وهشت حرف است - به إسقاط لام الف - موافق بعضي از اخبار ديگر « 3 » ، وظاهرا قائلين به تقسيم ديت بر حروف متّفقند بر اين « 4 » . وبعضي از أهل عربيّت گفته‌اند كه : بناء بيست وهشت ؛ بر اسم است ، ومسمّى بيست ونه است ، زيرا كه « الف » اسم هر يك از « الف » و « همزه » است « 5 » ، ونام « همزه » مستحدث وتازه است ، وتقسيم ديت ؛ بر أسامي است . وبعضي ميان « الف » و « همزه » ، فرق كرده‌اند به اينكه : « الف » ساكن و « همزه » متحرّك است واين غلط است ؛ زيرا كه مخرج « همزه » در حلق است ، ومخرج « الف » در فضاى دهان 6 ، وأيضا فرق ميان مأخذ وتائب - با اشتراك در سكون - واضح است . وبنابر مشهور بعضي گفته‌اند كه : « همزه » محسوب است ، نه الف ، زيرا كه : زبان در مخرج « الف » دخل ندارد 7 واين نيز غلط است ، زيرا كه در « همزه » نيز چندان دخلى ندارد ، ومع ذلك در بسيارى از حروف دخلى ندارد با آنكه آنها را حساب نموده‌اند ، مثل : « ها » و « ميم » و « واو » . ومحتمل است كه : چون حروف تهجّى را غالبا براي تعليم أطفال

--> ( 1 ) ه‍ : مىشود . ( 2 ) ه‍ : معلوم . ( 3 ) وسائل الشيعة : 29 / 360 حديث 6 . ( 4 ) مبسوط شيخ طوسي : 7 / 133 ، مهذّب البارع : 5 / 321 ، سرائر : 3 / 384 ، مفتاح الكرامة : 10 / 402 . ( 5 ) 5 - 7 مفتاح الكرامة : 10 / 403 .