استدعاء آن كه جميع مراتب محرره را مدلّلاً مشروحاً بيان نماييد . جواب : تحقيق مطلب محتاج به تمهيد چند مقدمه است : [ مقدمهء ] اول : [ اقسام وقف ] وقف به يك اعتبار منقسم مىشود به دو قسم : مؤبّد و منقطع . و مراد به مؤبّد چنانچه از صدوق در هدايه « 1 » وابن براج « 2 » و ابوالصلاح « 3 » و ابن ادريس « 4 » و غيرهم تصريحاً وتلويحاً ظاهر مىشود آن است كه وقف ، ارسال به طبقات لاحقه بشود الى أن يرث الله الأرض ، مثل وقف مذكور در سؤال . و منقطع آن است كه نه چنين باشد ، خواه اكتفا به يك صنف و يك طبقه بشود ، مثل اين كه بگويد : « وقف كردم بر اولاد خود يا بر أقرباى خود » يا بعضى از طبقات لاحقه را نيز درج كند مثل اين كه بگويد : « وقف كردم بر اولاد و اولاد اولاد » يا بگويد : « وقف نمودم بر اولاد و اقرباى ايشان واعقاب ايشان » چه اعقاب در معرض فنا و انقراض هستند ، و آن منافى تابيد است . و اين قسم را گاهى « محصور » هم مى نامند . و به اعتبار ديگر منقسم مىشود به سه قسم : خاص وعام و بر جهت . مراد به « خاص » آن است كه موقوف عليه اشخاصى مخصوصه باشند كه نظر در وقف به خصوصيتشان باشد ، و من حيث الخصوصيه عنوان وقف باشند ، اكر چه در

--> ( 1 ) . الهدايه ، ص 323 . ( 2 ) . المهذب ، ج 2 ، ص 87 . ( 3 ) . الكافى فى الفقه ، ص 324 . ( 4 ) . سرائر ، ج 3 ، ص 153 .