فريضه الهى شده در نزد حق تعالى محفوظ است و به عدالت حساب و عقاب خواهد كرد . خاتمه هر چه مذكور شد از تحريض و ترغيب در ذكر خداى تعالى و تشنيع از تلهّى و اعراض از آن ، و ترجيح لهو و تجارت بر آن ، خصوصيت ندارد به نماز جمعه ، بلكه هر چه ذكر بر او صادق است ، داخل در ذكر كلّى است ، مثل نماز در اوّل وقت كردن و نماز جماعت و قرآن خواندن و گوش به خواندن قرآن دادن و همچنين حديث گفتن و شنيدن و دعا كردن و مطالعه علم دين و قرآن و حديث و افاده و استفاده آنها و همچنين عيادت مريض و تغسيل و تجهيز و صلاة و تكفين و دفن و قضاى حاجت مؤمنان قربتاً إلى اللّه و تصدّق كردن و زكات و روزه و حج و استغفار و زيارت ائمه طاهرين و صله رحم قربتاً الى اللّه و همچنين اعانة مظلوم و ضبط مال يتيم و مطلق مال مسلم و ردّ امانت به صاحب [ آن ] و بناء مسجد و مقابر و مدارس و اوقاف و صدقات جاريه و تصنيف كتب علم دين ، همهء اينها ذكر اللّه است و هر چه خلاف « 1 » اينها است ذكر شيطان است ، پس هر كه اختيار ذكر اللّه كند مستحقّ ثواب‌هاى غير متناهى است و هر كه اختيار خلاف او كرد ، در بعضى از صفات منافقين شريك است و شايد كه بعضى از اينها كه « ما صدّ عن ذكر اللّه » « 2 » است ذكر شيطان شود در بعضى اوقات ؛ چنان كه در وقت نماز مشغول مطالعه شود يا صله رحم به مال حرام كند يا نماز نافله كند در وقت نماز جمعه تا آن كه نماز جمعه‌اش فوت شود ، پس در بعضى از وعيد منافقين داخل است .

--> ( 1 ) . مراد از خلاف ، ضد ونافى است . ( 2 ) . يعنى آنچه مانع از پيمودن راه خدا و ياد خدا است ، و در اين زمينه آياتى در قرآن كريم آمده است ، ر . ك : سوره اعراف ، آيهء 5 ؛ سوره انفال ، آيهء 34 ؛ و سوره هود ، آيهء 19 .