باب سوم : درنمونه‌هايى از تقسيم تركه‌هاى زير آوارماندگان و كسانى كه درحكم ايشان هستند درقسم نخست رساله چگونگى توريث برخى از برخى را بيان نموديم ؛ به اين صورت كه مرگ هريك را پيش از ديگران فرض مىكنيم و از خود تركه وى به ديگران ارث مىدهيم نه از آنچه كه از ديگران ارث برده ؛ سپس به سراغ وارثان زنده آنها مىرويم . حال بر ماست كه براى روشن شدن بحث نمونه‌هايى را ذكر كنيم : مثال نخست : سه برادر پدرى زير آوار مرده‌اند و هريك از خود يك برادرمادرى بجا گذاشته است ؛ كيفيت تقسيم ارث به اين صورت است : ابتدا مرگ هريك از سه برادر پدرى را پيش از ديگران فرض مىكنيم ؛ و در نتيجه مثل كسى مىشود كه پس از مرگ از خود يك برادر مادرى و دو برادر پدرى بجاگذاشته ؛ پس اصل مال وى « 12 » مىباشد ؛ از اين مقدار « 2 » سهم به برادر مادرى و « 15 » سهم به هر يك از دو برادر پدرى كه با وى مرده‌اند ، تعلّق مىگيرد كه از اين دو به برادر مادرى آنها منتقل مىشود كه در نتيجه پس تقسيم تركهء همه ، به هر برادر زنده دو سهم از دوازده سهم از اصل تركه برادرش ، و پنج سهم از دوازده سهم از تركه هريك از دو برادر باقيمانده به سبب انتقال از برادرش ، به وى تعلّق مىگيرد « 1 » .

--> ( 1 ) . همين مثال را مرحوم صاحب جواهر در مورد غرق شدگان مىزند و مىگويد : « اگر غرق شدگان بيش از دو نفر باشند و توارث ميان آنها بر قرار باشد ، به همان ترتيب عمل مىشود ؛ يعنى مرگ يكى از آنها را فرض مىكنيم و تركهء وى را بر وارثان زنده - اگر وارث زنده داشته باشد - و وارثانى كه با وى مرده‌اند تقسيم مىكنيم ؛ آنچه به وارثان زنده مىرسد به آنها داده مىشود و آنچه به وارثانى كه با او مرده‌اند مىرسد بر طبق مبناى ما ميان همه وارثان زندهء آنها تقسيم مىشود و به وارثان مردهء همراه آنها ، تعلّق نمىگيرد . و بر طبق مبناى شيخ مفيد ( ره ) ميان همه وارثان - اعم از زنده و مرده - تقسيم مىشود . و به همين ترتيب مرگ هر يك از وارثان را فرض مىكنيم تا تركه‌هاى همگى به وارثان زنده منتقل شود . مثال : اگر سه برادر پدرى غرق شوند و از هريك از آنها يك برادر مادرى بجا مانده باشد ؛ مرگ هريك از آنها را اوّل فرض مىكنيم و درنتيجه براى هريك ازآنها يك برادر مادرى و دو برادر پدرى به عنوان وارث فرض مىشود ؛ لذا اصل مال وى « 12 » قرار داده مىشود تا ( 6 ) آن نصف داشته باشد و بتوان آن را ميان دو برادر پدرى تقسيم كرد ؛ بنابراين به برادر مادرى ( 2 ) سهم مىرسد [ كلاله امى واحد ( 6 ) مىگيرد ] و به هريك از دو برادر پدرى « 5 » سهم مىرسد كه از وى به برادر مادرى اش منتقل مىشود . درنتيجه پس از تقسيم تركهّ همه ، به برادر زنده « 2 » تا از « 12 » سهم از اصل تركه برادرش تعلّق مىگيرد و نيز « 5 » سهم از « 12 » سهم تركهء هر يك از دو برادر باقيمانده به واسطهء انتقال ازاو به برادرش و سپس از برادرش به او ، تعلّق مىگيرد . و مرحوم علاّمه در قواعد به تفصيل به ذكر فروع اين مسأله پرداخته است كه اگر كسى به اصو ل ياد شده احاطه داشته باشد مىتواند حكم فروع را از آنها استنباط نمايد » . [ ر . ك : جواهر ، ج 39 ، ص 319 ]