الشيخ المنتظري
642
درسهايى از نهج البلاغه ( فارسي )
« وَمُسْتَقَرِّ كُلِّ نَسَمَة ، وَمِثْقَالِ كُلِّ ذَرَّة ، وَهَمَاهِمِ كُلِّ نَفْس هَامَّة ، وَمَا عَلَيْها مِنْ ثَمَرِ شَجَرَة ، اَوْ سَاقِطِ وَرَقَة ، اَوْ قَرَارَةِ نُطْفَة ، اَوْ نُقَاعَةِ دَم وَمُضْغَة ، اَوْ نَاشِئَةِ خَلْق وَسُلاَلَة » ( و نيز خداوند جايگاه هر جاندار و مقدارِ هر ذرهاى و همهمه هاى آهسته هر نفسى را كه داراى اراده و عزم است مىداند ، و همچنين به هر ميوه اى كه روى زمين است يا هر برگى كه از درخت مىافتد و جايگاه هر نطفه و يا خونى كه در رحم جمع و بسته گشته يا مانند پاره گوشت گشته يا خلقى و صورتى پديد آمده آگاه است . ) « و مستقرّ كلّ نسمة » ; « مستقرّ » به معناى جايگاه است ; « نسمة » از « نسيم » به معناى هواى صاف و زلال است ، انسان و هر حيوان ديگر را از اين باب كه نَفَس مىكشند و از هواى صاف و زلال استفاده مىكنند و حياتشان به وسيله هواست از آن به « نسمة » تعبير كرده اند . مقصود اين است كه خدا مكان و جايگاه هر انسان و حيوانى را مىداند . « و مثقال كلّ ذرّة » ; « مثقال » به معناى مقدار ، و « ذرّه » به معناى هر چيز كوچك است ; يعنى خداوند مقدار هر چيز كوچك و ريزى را مىداند . « و هماهم كلّ نفس هامّة » ; « هماهم » جمع « همهمة » است . « هامّة » به معناى تصميم گيرنده است ; اصولاً وقتى انسان تصميم مىگيرد ، متعاقب آن يك حركتها و سر و صداهايى هم وجود دارد . لذا حضرت فرموده است : خداوند همهمه هر تصميم گيرنده اى را مىداند . « و ما عليها من ثمر شجرة » ، ضمير در « عليها » به زمين برمى گردد ; يعنى خداوند همه آنچه را كه بر زمين است مىداند . « مِنْ » در « من ثمر شجرة » براى بيان است ; يعنى آنچه بر زمين است عبارت از ميوه درخت است كه خدا مىداند ; « او ساقط ورقة » يا برگ درختى است كه از درخت افتاده و روى زمين قرار گرفته است ; « او قرارة نطفة » ، معناى اصلى « نطفة » آب صاف و زلالى است كه اندك باشد ، و علّت اين كه به نطفه انسان و حيوانات نطفه مىگويند همين است كه صاف ، زلال و اندك است . « او نقاعة دم و مضغة » ; « نقاعة » به معناى محلّ جمع شدن آب و مانند آن