در مقابل اراده خداوند چموش نيستند ، موجودات جهان در برابر اراده او رام بوده و برطبق خواست خدا حركت مىكنند بدون اين كه از خود سرسختى نشان دهند . حتى اين انسان هم كه فاعل مختار خلق شده تا ابد بر طبق اراده خداوند فاعل مختار است و در مسير خود حركت مىكند . البتّه بحثِ حضرت امير ( عليه السلام ) روى انسان نيست بلكه مقصود حضرت همه موجودات است ، و مىخواهد بفرمايد همه موجودات در خط خودشان هستند . يكى از همه موجودات انسان است كه انسان هم در محدوده خود حركت مىكند ، اين طور نيست كه خدا مىخواسته انسان غير مختار باشد ولى او از روى سركشى فاعل مختار شده است . پس همان گونه كه ( و جعلنا اللّيل لباساً ، و جعلنا النّهار معاشاً ) ( 1 ) شب را براى آرامش و روز را براى حركت و تحصيل معاش قرار داده ، و همچنان كه ( و جعلنا من الماء كلّ شىء حىّ ) ( 2 ) آب را مايه حيات همه موجودات زنده قرار داده ، انسان را هم فاعل مختار آفريده ، و انسان هم در فاعل مختار بودن برطبق اراده خداوند حركت مىكند و در اين امر ذلول و رام است . يك نكته قابل توجّه در اينجا اين است كه : خداوند ساير موجودات جهان هستى را برحسب تكوين چنين آفريده كه در خط مخصوص به خود حركت كنند ، ولى انسان را تكويناً براى عبادت و پرستش آفريده كه چموشى مىكند و بر اثر خودسرى نافرمانى خداوند كرده و از مسير خود خارج مىشود . جواب اين استبعاد چنين است كه انسان هم برحسب تكوين فاعل مختار آفريده شده و تا آخر هم از اين مسير تخطّى نمىكند ، اين كه بگوييم انسان بر خلاف اراده خدا چموش و سركش است حرف درستى نيست ، و اگر انسان چموشى كرده برحسب تشريع است ; زيرا انسان

--> 1 - سوره نبأ ، آيات 10 و 11 2 - سوره انبياء ، آيه 30