الشيخ المنتظري
346
درسهايى از نهج البلاغه ( فارسي )
موضوع بحث درسهايى از نهج البلاغه ، خطبه هشتاد و سوّم معروف به خطبه غرّاء بود ، سخن در اين خطبه در آخر جلسه قبل در اين جمله بود كه فرمود : « اقعد فى حفرته نجيّاً لبهتة السُّؤال » او را براى پرسشهاى حيرت انگيز در قبرش مىنشانند . كيفيت نشاندن در قبر و پرسش از ميّت حضرت امير ( عليه السلام ) در اين جمله خود فرموده اند : « اقعد فى حفرته » ، و ظاهر اين جمله هم اين است كه ميّت را در قبرش مىنشانند ، حال آيا معناى ظاهرى آن مقصود است و واقعاً ميّت را در همين قبر تنگ و كوچك مىنشانند ، يا در هنگام سؤال و پرسش با اين بدن كارى ندارند و سؤال از اين بدن و در اين قبر خاكى نيست ؟ جاى بحث است . برخى از منكرين سؤال و جوابِ نكيرين و ميّت گفته اند : ما هنگام دفن ميّت مقدارى آرد در دهان ميّت ريخته ايم و مدّتى پس از دفن دوباره قبر را باز كرده ايم آردها همانطور در دهان او بوده و بيرون نريخته است ! از اين سخن هم كه بگذريم مسلمانان نيز هنگام دفن اموات مقدارى پنبه در سوراخهاى بينى و دهان ميّت مىكنند ، در حالى كه هيچ يك از اين دو كار - بيرون نريختن آردها از دهان ، و وجود پنبه در دهان - دليل بر نبودن سؤال در قبر نيست ; منتها بايد ديد آيا مقصود از حفره همين قبر معروف ، و مقصود سؤال از همين بدن خاكى است يا با بدن ديگرى كه به آن بدن برزخى گفته مىشود ؟ بارها عرض كرده ام انسان غير از اين بدن طبيعى ، بدن مثالى و بدن برزخى هم دارد ; مثلا وقتى انسان خوابيده ، در عالم خواب مىبيند در باغى مشغول خوردن ميوه است ، يا در فلان شهر مشغول گردش و تفريح است ، يا در جايى مثلا دعوا و