و اما شرح خطبه بيستم : « و من كلام له ( عليه السلام ) : فَإِنَّكُمْ لَوْ عَايَنْتُمْ مَا قَدْ عَايَنَ مَنْ مَاتَ مِنْكُمْ لَجَزِعْتُمْ وَوَهِلْتُمْ وَسَمِعْتُمْ وَأَطَعْتُمْ » ( و از فرمايشات آن حضرت است كه فرمود : اگر مشاهده مى كرديد آنچه را مردگانتان مشاهده كردند جزع و فرياد مى كرديد و حقّ را شنيده و از آن پيروى مى كرديد . ) « عاين » از باب مفاعله و از مادّه « عين » است ، يعنى با چشم خود مشاهده مى كرديد . مردن و مشاهده حقايق حضرت مردم را متوجّه مرگ و قيامت مىكند ، مى فرمايد : اين كه شما خودسرى مى كنيد و از دستورات خداوند تخلّف مى كنيد ، براى اين است كه مرگ و عواقب مرگ را مشاهده نكرده ايد . انسان تا در دنياست غافل است ، وقتى از دنيا رفت متنبّه مىشود « النّاس نيام ، اذا ماتوا انتبهوا » ( 1 ) مردم در خوابند ، وقتى مردند بيدار مى شوند ; خداوند مى فرمايد : ( فكشفنا عنك غطاءك فبصرك اليوم حديد ) ( 2 ) پرده را از روى چشم تو - چشم باطن - برداشتيم ، چشم تو در اين روز - روز قيامت - تيزبين است . ما از آخرت خبر نداريم ، وقتى آخرت را ديديم حسرت مى خوريم كه چه كارهايى مى توانستيم به نفع آخرتمان انجام دهيم و انجام نداديم ، چه امكاناتى داشتيم و از آن استفاده نكرديم . خداوند در قرآن مى فرمايد : ( و لو ترى اذ المجرمون ناكسوا رءُوسهم عند ربّهم ربّنا ابصرنا و سمعنا فارجعنا

--> 1 - بحارالانوار ، ج 4 ، ص 43 ; و ج 50 ، ص 134 ، چاپ بيروت 2 - سوره ق ، آيه 22