است و مجتهد ديگر گفت نماز تمام است ، هر دو حق است و هر دو حكم الله واقعى است . در تصوير اين مسأله به چند صورت گفته اند ; بعضى گفته اند : خداوند در اين واقعه حكمى ندارد ، بلكه طبق نظر مجتهد حكم خداوند نازل و تصويب مىشود . بعضى ديگر گفته اند : خداوند از ازل مى دانسته كه حكم اين دو مجتهد مختلف خواهد بود و لذا از ازل دو حكم فرستاده تا حكمى كه اين مجتهد مىدهد درست باشد و حكمى هم كه آن مجتهد مىدهد درست باشد . بنابراين تصويب يعنى در يك مسأله دو نظر مخالف هر دو صواب و حق مى باشند ، و اين مطلب را اهل سنّت به جايى رساندند كه نسبت به اصحاب پيغمبر ( صلى الله عليه وآله و سلم ) اصرار داشتند كه اگر دو نفر از صحابه پيغمبر اختلاف داشتند هر دو حق است ، حتى راجع به حضرت على ( عليه السلام ) و معاويه مى گويند : حضرت على ( عليه السلام ) از اصحاب پيغمبر بوده معاويه هم از اصحاب پيغمبر بوده ، و نمى شود گفت كه اشتباه مى كرده اند ، كار حضرت على كه با معاويه مى جنگيده بر حق بوده و كار معاويه هم كه با على مى جنگيد بر حق بوده است ، وظيفه معاويه همان بوده كه انجام داد وظيفه على ( عليه السلام ) هم همان بوده كه انجام داد ! اينها نظر و عنايت خاصى نسبت به اصحاب پيغمبر دارند كه بگويند هر آنچه انجام مى داده اند و گفته اند صواب بوده است . لذا مصوّبه يعنى كسانى كه مى گويند نظر مجتهد حق است و مطابق با واقع و هيچ گاه خطا ندارد ; مثلا شافعى كه در بسيارى از مسائل اختلاف نظر دارد ، بنابراين تعبير مى كنند كه شافعى فى القديم فتوايش اين بوده و شافعى فى الجديد فتوايش آن بوده - فى الجديد يعنى در كتاب امّ - هر دو نظر حق و حكم الله واقعى است ، و يا مثلا اگر در يك مسأله ابوحنيفه و شافعى اختلاف داشتند هر دو حق است . جمله اى در كتابهاى ما ديده مىشود ، حتى گاهى در كتب علاّمه ديده مىشود ، به نظر مى رسد كه اين جمله از مصوّبه به دست ما رسيده باشد و چيز درستى