« وَإِلاَّ فَلْيَدْخُلْ فِيَما خَرَجَ مِنْهُ » ( و اگر گواه و شاهدى بر ادعاى خود ندارد بايد در آن بيعتى كه از آن خارج گشته وارد شود . ) « و الاّ » استثناء نيست ، بلكه در اصل « و ان لايأت » بوده است ; « ان » در « لا » ادغام و « الاّ » شده است . « ما » در « فيما » موصوله است و منظور از آن بيعت است . خطبه 9 و من كلام له ( عليه السلام ) : « وَقَدْ أرْعَدُوا وَأَبْرَقُوا ، وَمَعَ هذَيْنِ اْلأَمْرَيْنِ الْفَشَلُ ; وَلَسْنَا نُرْعِدُ حَتَّى نُوقِعَ ، وَلاَنُسِيلُ حَتَّى نُمْطِرَ » پوشش ضعف ها با تهديدهاى تو خالى « وَقَدْ أرْعَدُوا وَأَبْرَقُوا ، وَمَعَ هذَيْنِ اْلأَمْرَيْنِ الْفَشَلُ » ( و به تحقيق آنان خيلى رعد و برق نشان دادند ولى با اين همه رعد و برق ، ضعف و زبونى و ترس داشتند . ) بسم الله الرحمن الرحيم شارحان گفته اند اين عبارت مربوط به اصحاب جمل است . ( 1 ) يعنى همان لشكرى كه طلحه و زبير تهيه كرده بودند . « فَشَل » يعنى ضَعف و جُبن ، در قرآن آمده : ( و لاتنازعوا فتفشلوا ) ( 2 ) نزاع نكنيد و گرنه ضعيف مىشويد . ظاهراً طلحه و زبير سى هزار نفر در بصره براى جنگ جمع آورى كردند ، در اين

--> 1 - رجوع شود به منهاج البراعة ، ج 3 ، ص 159 ; شرح ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 237 ; و شرح ابن ميثم بحرانى ، ج 1 ، ص 284 2 - سوره انفال ، آيه 46