محمد بن أحمد المقدسي ( المشاري ) ( مترجم : علينقي منزوي )
490
أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم ( فارسي )
زشت نيز بكار مىبرند . زبان هرات وحشيانه است [ خشنتر از آن در اين سرزمين يافت نشود ] . يورشمندانه نهيب مىزنند وبا فشار سخن را آلوده بيرون مىدهند « 1 » . از ياران معدانى شنيدم كه * يكى از شاهان خراسان به وزيرش دستور داد تا مردانى را از پنج خوره اصلى گرد آورد ، پس چون آماده شدند وسگستانى به سخن آمد ، وزير گفت : اين زبان براي جنگ خوبست ، سپس نيشابورى به سخن آمد أو گفت : اين زبان براي داورى خوبست ، سپس مروزى به سخن شد وأو گفت : اين زبان وزارت را سزاست ، سپس بلحنى سخن گفت ، پس أو گفت : اين زبان نامهنگارى را شايد ، وچون هراتى به گويش آمد ، أو گفت : اين زبان براي دست شوئى خوب است . [ زبان قوهستان نيز خوب نيست وكشش دارد ] . اين زبانهاى اصلى خراسانند [ در بخش باخترى ] وديگران پيرو ايشانند واز آنها ريشه گرفتهاند وبدانها باز مىگردند . مثلا : زبان طوس ونسا نزديك نيشابورى است ، وزبان سرخس وابيورد نزديك به مروى است [ ولى سخن ابيورديان صداى سوت دارد ] زبان غرج شار ، ميان زبانهاى هرات ومرو است ، زبان جوزجانان ميان مروى وبلخى است ، وزبان باميان وطخارستان نزديك به بلخى است ولى كمي گرفتگى دارد [ ومرو روذ وجوزجانان نزديك به بلخى ومروزى است ] زبان خوارزمي فهميدنى نيست . [ زبان امل وفر برهم آهنگ خوارزمي ومانند بخارى
--> ( 1 ) متن : يخرجون الكلام آخر ذلك ملوثا بالكوه .