وزيران را خوش آيد ودر آن تصنيف سازند ، چنانكه در مقدمه گفتيم . ولى من اين كتاب را عام قرار دادم ونسخهء نسبت داده باو را مخصوصا به المسافات والولايات ناميدم . زيرا كه بزرگان به سخن كوتاه مايلند ] . « 1 » 6 - فهرست بخشهاى كتاب من جز كشور اسلام جائى را ياد نكردم وبراي ثبت كشورهاى كافران نكوشيدم ، چونكه بدانها وارد نشده بودم وسودى در ذكر آنها نديدم ، آرى جاهاى مسلمان‌نشين آنها را ياد نمودم . من كشور [ اسلام ] را به چهارده إقليم بخش كردم « 2 » واقليمهاى عجم را از اقليمهاى عرب جدا ساختم ، سپس خوره‌هاى هر إقليم را ياد نموده ، مركز هر يك را نشان داده ، قصبه‌هاى هر كدام را معين كردم . سپس شهرها وشهركهاى هر يك را در نقشه ، با مشخصات مرزها ، راه‌ها ، بنمودم . وراه‌هاى معروف آنها را با رنگ سرخ وشن‌زارها را با رنگ زرد ودرياهاى شور را

--> ( 1 ) از سطر 21 ص 11 تا بدينجا آنچه در ميان دو قلاب [ . . . ] نهاده شده ، ترجمه‌ايست از آنچه كه در چ ع 65 ص 11 تا 66 ص 23 چ ليدن از نسخهء c افزوده شده . . بوده است ، وچون مناسب اينجا ديده شد ، به اينجا آورده شد . ( 2 ) ياقوت در پيشگفتار معجم البلدان چهار اصطلاح براي « إقليم » ياد كرده است ( - چ ع 59 پانوشت مترجم ) . ياقوت تقسيم بر چهارده إقليم ، به جاى هفت را به هرمس نسبت داده آن را بي ارزش خوانده است . ولى مقدسي در اينجا تنها جهان اسلام را بر چهارده إقليم بخش نموده ، شش إقليم عربى را در بخش يكم وهشت إقليم عجمي را در بخش دوم كتاب نهاده است . أو در آخرين بار خود را در اين تقسيم بندى پيرو منجمان نيز دانسته است . ولى گويا وى تقسيم كشور اسلام را بر 14 از هرمسيان گرفته وتقسيم جهان بر هفت إقليم آباد وهفت إقليم زير آب ( چ ع 59 - 62 و 387 : 19 ) را از إيران باستان گرفته باشد . زيرا كه أو در چ ع 402 : 16 از « إقليم هشتم » نيز ياد مىكند واين يك اصطلاح گنوستيك إيران باستان است وسهروردى در حكمت الاشراق چ كربن : 254 آن را براي عالم متافيزيك « هورقليا » بكار برده است .