منزل‌ها وراهها كه بكار مىرود ومواد داروها ووسائل آن ومعدنها وبارهاى بازرگانى ، واختلاف مردم شهرها در لهجه‌ها وصداها وزبانها ورنگها وآئين‌ها واندازه‌گيرى وترازوها وپول رايج * وصرّافى ايشان وخوراكى وآشاميدنى ايشان ، ميوه‌ها وآبهايشان ، خوبىها وبدىهايشان ، واردات وصادرات ايشان بيابانهاى خطرناك شمارهء منزل‌ها در راه‌ها ، زمين‌هاى سست ، سخت ، شنزار ، تپه وماهور ، كوه ودشت ، پستيها وبلنديها ، پر آب يا خشك ، جاهاى گشايش وخرمى يا تنگدستى وخشكى با ياد آورى ديدنىها ، پايگاه‌ها ، ويژگى آداب ورسوم كشورها ومرزها ، سردسير وگرمسيرها ومخاليف ( روستاها ) ومردابها ، طسوج‌ها ومرزها ، هنرها ، دانش‌ها ، ديم‌ها ، درختستانها ، پرستشگاهها . چه دانستم كه مسافران وبازرگانان را بدين دانش نياز است ، ونيكوكاران را از آن گريز نيست ، علمي است پسنديدهء شاهان وبزرگان وخواستهء قاضيان وفقيهان ، تودهء مردم وسروران آن را دوست مىدارند ، هر مسافر از آن سود مىجويد وهر بازرگان از آن بهره مىبرد . من هنگامى توانستم آن را گرد آورم كه كشورها را گشتم ، به اقليمهاى اسلام در آمدم ، دانشمندان را ديدم ، شاهان را خدمت كردم ، با قاضيان برنشستم ، بر فقيهان خواندم ، با اديبان وقاريان ومحدثان آمد وشد كردم ، با زاهدان وصوفيان در آميختم ، در مجلسهاى داستانسرايان واندرزگران أندر شدم ، در شهرها بازرگانى كردم ، با مردم معاشرت نمودم ، در راه‌ها دقت كردم تا آنها را شناختم ، اندازهء اقليمها را به فرسنگها دانستم ومرزها را گشتم وبا دقت نوشتم ، به شهرك‌ها در آمدم تا هر يك را شناختم ، از مذهبها جستجو نمودم تا آنها را بدانستم ، در زبانها ورنگها دقت كرده آنها را مرتب نمودم ، خوره‌ها را با دقت تفصيل دادم ، راه‌ها را برشمرده ، هوا را آزمودم ، آب را وزن كردم ،