دشوار شود ، ولى هميشه تا مرز بصره كشتيها در آن ، در رفت وآمدند وكارها انجام مىدهند . مردم بغداد با كشتيها بالا وپائين رفته با سر صدا از آب مىگذرند . دو سوم خوشى مردم بغداد از اين رودخانه است . فرات آبى است نرينه وسخت ، از كشور روم برمىخيزد وگرد بخشي از اين سرزمين مىچرخد وپس از شاخه شاخه شدن به كوفه مىرسد ، پس وبسوى باختر واسط سرازير شده ، در مردابى بزرگ كه گرداگردش ديه‌هاى آباد هست پهن مىشود واز آن نمىگذرد . از رقه تا اينجا كشتى رآني نيز مىشود . بدان كه عراق سرزمين مرفه نيست ، آبادي واهميت آن بدين دو نهر است وبدانچه در آن دو ودر درياى چين كه بدان چسبيده بار مىشود . خوشى هوا ويژهء بغداد است كه مانند ندارد . آرى دربارهء بصره ، آبهايش [ نهرها ونخلستانهايش ] وبركه‌هايش ، مد وجزرش ، هر چه بخواهى مىتوانى بگويى . جزر ومدّ : أبو الحسن مطهر بن محمد در رامهرمز به من گفت : أحمد بن عمر بن زكريا از حسن بن علي بن بحر از أبو شعيب قيسى از أشرس ، نقل كرد ، كه از ابن عباس دربارهء جزر ومد پرسيدم ، گفت : ملكي نگهبان دريا است ، پس چون پايش را در آن نهد مد شود ، وچون برآرد جزر شود ، جزر ومد خود معجزه‌ايست [ ونعمت ] براي مردم بصره . در هر روز وشب آب دو بار به ديدارشان آيد * به نهرها در آيد ، باغها را سيراب كند ، كشتيها را به ديه‌ها ببرد ، وچون جزر شود نيز آسياها را كه بر