خراسان « 1 » در شمال آنها است . سند وخراسان از خاور به كشور كافران ( هند ) چسبيده ، ورحاب [ واقور وشام ] از سوى باختر وشمال با كشور روم هم مرز است . إقليم ديلم « 2 » ميان رحاب وجبال وكوير وخراسان قرار دارد . چنين است كشور اسلام [ در نقشى كه كشيده‌ايم بنگر تا دريابى ] براي كسى كه از شرق به غرب آن رود پيچ وخم بسيار دارد . نبينى آنگاه كه از درياى محيط ( اطلس ) بسوى مصر آيى راست خواهى آمد ، سپس اندكى كج مىروى وسپس در إقليم عجم وخراسان بسوى شمال مىافتى ! آيا نبينى كه آفتاب در بخارا از راست بسوى اسبيجاب برآيد ! اندازهء دورى آنچه ياد كرديم چنين است كه : از درياى محيط ( اطلس ) تا قيروان صد وبيست مرحله است واز آن تا نيل شصت مرحله [ يكصد وهشتاد روز ] واز آن تا دجله پنجاه مرحله واز آن تا جيحون شصت مرحله واز آن تا تونكت پانزده روز ، واز آن تا طراز پانزده روز راه است . واگر به سوى فرغانه به پيچى ، پس از جيحون تا * اوزكند سى مرحله است . وهر گاه به سوى كاشغر به پيچى چهل مرحله خواهد بود . وبه راه ديگر : از كرانه‌هاى يمن تا بصره پنجاه روز است واز آنجا تا أصفهان صد وسى وهشت فرسنگ است واز آنجا تا نيشابور سى مرحله وتا جيحون بيست مرحله ، سپس تا طراز سى مرحله است ، واين به خط مستقيم است . واقليم‌هاى مصر ومغرب وشام را ناديده مىگيرد . پهناى اين كشور گوناگون است ، زيرا إقليم مغرب كم پهنا است وهمچنين مصر ، وچون به شام برسيم گشاده وگشاده‌تر مىشود [ تا هيطل كه

--> ( 1 ) خراسان : ن . ك چ ع : 293 . ( 2 ) ديلم . ن ك : چ ع : 353 .