عمرش ادامه داشته ) به ديده مىآيد ، كه ما از جمله بدين فقرات اشاره مىكنيم : 1 ) ، عبارت « وهو المشهور أيضا عند المحصّلين . . . ( تا ) . . . بقي خمسة آلاف ومائة وثمانون » ( ص 376 ، س 8 - 13 ) را كه زاخائو از اقحامات بعدى دانسته ( تعليقهء 443 ) نظر به تصحيح رقم مزبور در نسخهء أساس ما بايستى هم از اصلاحات خود مؤلّف باشد . 2 ) ، در فرگرد دوم ( بند 7 ) كه دربارهء سالهاى عبراني ويهود وبني إسرائيل وصابئان وحرّانيان سخن گفته ( ص 15 ، س 19 ببعد ) حسب قول أستاذ همايى كه بيرونى در كتاب التفهيم ( ص 237 ) مؤلّف به سال 420 ( ه . ق ) دربارهء حساب كبيسهء صابيان اظهار بىاطلاعى نموده ؛ وچون در الآثار ( مؤلّف به سال 391 ه . ق ) اطلاعات كافى در اين خصوص به دست داده ، از آن روست كه همانا پس از آن تاريخ همچنان مشغول حكّ واصلاح وزيادت در كتاب بوده است . « 1 » . 3 ) ، در ذكر خليفهء عبّاسى « القائم » گويد اكنون وى رئيس اسلام است ( ص 171 ، س 5 - 6 ) - يعنى أبو جعفر عبد اللّه « القائم بأمر اللّه » ابن القادر ( 422 - 467 ه . ق ) ازاين‌رو بازبينى وفزونى مزبور بايستى پس از سال 422 بوده باشد . 4 ) ، هم چنين أستاذ همايى مىافزايد كه تحقيق در تاريخ تأسيس سلسلهء ساسانيان ، بر طبق كتاب شاپورگان مانى وخشور ( طبع حاضر ، ص 134 ) پس از سال تأليف الآثار بوده ، كه آن كتاب به دست بيرونى افتاده است . « 2 » 5 ) ، در موضع ذكر اسم ابن سينا ( 370 - 428 ه . ق ) در نسخهء داد ( - ادينبورگ ، گ 241 . / طز ، ص 257 ) با جملهء ترحيم « رحمة اللّه عليه » از وى ياد كرده ، كه پيداست پس از سال 428 ه . ق اضافه شده است . 6 ) ، بيرونى در مواضع مختلف از متن الآثار به ديگر كتابهاى خود اشاره يا استناد نموده ( ده اثر ) كه على التحقيق بيشتر آنها پس از تأليف اين كتاب خود اشاره يا استناد نموده ( ده اثر ) كه على التحقيق بيشتر آنها پس از تأليف اين كتاب نوشته آمده است . « 3 » 7 ) ، فرگرد 22 كتاب ( ص 451 - 458 ) كه به عنوان « القول في تسطيح الاكر » مفرد ساخته‌ايم ، هم از فحواى كلام بيرونى برمىآيد ( به دلايلى كه ياد كرده ) گويا از إضافات بعدى در تحرير ثانوي بوده باشد . به‌هرتقدير ، تحرير ثانوي يا نهايى كتاب الآثار بيرونى ، خوشبختانه در اقدم نسخ وديگر دست‌نوشته‌هاى آن به ما رسيده است . اينك طبع جديد ( حاضر ) كتاب در سه بخش عرضه مىشود : يكم ، متن كتاب ؛ دوم ، تعليقات ؛ سوم ، نمايگان ؛ وذيلا طىّ سه بهر دربارهء هريك از بخش‌هاى گزارش بايستهء كوتاه نوشته مىآيد :

--> ( 1 ) . التفهيم لاوائل صناعة التنجيم ، طبع همائى ، ص 619 . ( 2 ) . التفهيم ، مقدمه ، ص 105 . ( 3 ) See : Chro . Orient . Volk . ( Sachau ) . P . XX . / a : 518 , 519 .