القاضي سعيد القمي
42
شرح الاربعين
ميرزا محمد باقر خوانسارى أصفهاني ذيل شرح حال قطب الدين أبو الحسين سعيد بن هبة الدين بن الحسن الراوندي معروف به قطب راوندى به مناسبت همنامى قاضى با قطب شرح مختصرى از حالات أو نوشته شده است . مجال تتبع كامل نيز در تمام مؤلفاتش كه بدست آمده نيافتيم تا تعرفهء بيشترى از مؤلف محترم بتوان كرد ؛ على هذا بقدر ميسور وأجازت فرصت ، شرح حالي كه في الجملة معرفى از مقام وشخصيتش باشد ذيلا نگاشته مىشود : نامش محمد ونام پدرش مفيد وملقب است به سعيد . أهل شهر قم ومعروف به قاضى سعيد قمى مىباشد . پدرش از علماء قم بوده وفرزندى داشته « 1 » ملقب به صدر الدين كه از جد وپدر به ميراث معنوي بهرهمند ودر حضرت معصومه مدرّس بوده ومنصب قضاوت آذربايجان بدو تفويض شده است . صاحب عنوان از علماى قرن يازدهم هجرى است ودر أواخر عهد صفويه مىزيسته ونزد شاه عباس دوم پادشاه وقت بسى محترم وگرامى بوده است . معلومات عصري را بكمال داشته وبالخاصه در فنون أدب وهر دو حكمت مشّاء واشراق وفنّ حديث وفقاهت در آن عصر مورد انكار احدى نبوده است . از طرز شرحي كه از عبارات وألفاظ مىكند مراتب تسلطش در علوم عربيت پيدا واينكه در آن عصر قضاوت دار العلمي مانند بلدهء قم بدو تفويض گرديده پيداست كه به كمال فقاهتش اذعان داشتهاند . به نقل صاحب روضات از صاحب رياض العلما ، قاضى به « حكيم كوچك » نيز ملقب بوده است وگويا اين قيد امتيازى براي تمايز اوست از أستاذ حكمتش شيخ رجبعلى تبريزى أصفهاني كه استفاده منطق وحكمت در آن عصر به مدرس أو در پايتخت بزرگ إيران مخصوص بوده است . از همين لقب اندازهء تبحر مؤلف را در علوم حكمت مىتوان تشخيص داد . برحسب طرز تدريس وتحصيل سابق ، علماء سلف نزد اساتيد كثيره تلمذ مىكردهاند وقاضى سعيد هم برحسب نبوغش در علوم عصري مسلّما اساتيد بسيار در قم وأصفهان ديده است . لكن آنچه از مطاوي كلمات خود استفاده مىشود در خدمت سه أستاذ نامى سه علوم نهائي را بپايان آورده : يكى شيخ رجبعلى تبريزى سابق الذكر ودوم ملا عبد الرزاق لاهيجى صاحب كتاب شوارق وسوم مرحوم محمد بن مرتضى ملقب به محسن ومتخلص به فيض
--> ( 1 ) . قال صاحب روضات الجنات : وله ولد فاضل متكلم يلقب ب « المولى صدر الدين قاضى سعيد » وكان مدرّسا لأصول الكافي في حضرة المعصومة ثمّ صار متوليا لمنصب أبيه المبرور بآذربيجان . وله أيضا ولد فاضل كان قاضيا بقم يلقّب ب « جمال الدين » .