القاضي سعيد القمي

37

شرح الاربعين

شرح حديث دوازدهم كه بسيار مفصل است ودر حد يك رسالهء مستقل است منحصرا در اين كتاب آمده است با اين حال بسيارى از مطالب آن در مواضع مختلف شرح توحيد نيز آمده است . اين حديث شرح قسمتى از خبر مربوط به مجلس امام رضا عليه السلام با أصحاب مقالات ومتكلمان أديان است كه فقط گفتگوى آن حضرت با عمران صابى را در اينجا شرح كرده است . شرح أحاديث سيزدهم تا هيجدهم به اين كتاب اختصاص دارد هرچند بسيارى از مطالب مطرح شده در شرح آنها در شرح توحيد نيز پراكنده آمده است . در شرح حديث چهاردهم : « أنا أصغر من ربّي بسنتين » ، « سنة » را به مرتبه تأويل ووجه آن را بيان كرده است . شماره‌هاى نوزدهم تا بيست ودوم در هيچيك از نسخ موجود كتاب شرح الأربعين نيست . شرح أحاديث بيست وسوم تا بيست وهفتم يعنى آخرين حديث نيز از اختصاصات اين كتاب است هرچند مطالب مورد بحث در شرح آنها ، در شرح توحيد نيز أغلب مطرح شده است . در شرح حديث بيست وچهارم در بيان وجه تسميهء امام علي عليه السلام به « أمير المؤمنين » كلمهء « أمير » را با توجيهاتى متكلم وحده از « مار » ، « يمير » دانسته است . روش تصحيح ومعرفى نسخه‌ها : روش تصحيح متن حاضر روش گزينشى است وهيچيك از نسخ أصل قرار نگرفته است . روش مصحح در اين كتاب درست همان روشى است كه در تصحيح شرح توحيد صدوق بكار برده است ودر آماده‌سازى متن ، نوع همان كوششها بكار رفته است . نسخ مورد استناد عبارت است از : 1 - نسخهء چاپ سنگى على آبادي با رمز « ع » . 2 - نسخهء شمارهء 4896 كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى در 220 صفحه ، با رمز « م » . اين نسخه به احتمال قوى نسخهء أصل چاپ على آبادي بوده است . 3 - نسخه شمارهء 7351 كتابخانهء آية الله مرعشى نجفي ، در 142 صفحه ، با رمز « ن » . اين نسخه ناقص است واز أواسط شرح حديث شانزدهم افتاده است . 4 - نسخهء شمارهء 1523 كتابخانهء ملى جمهورى اسلامى إيران در 309 صفحه ، با رمز « ج » . جاى عناوين مطالب در اين نسخه سفيد است .