الشيخ البهائي العاملي
137
الكشكول
للشيخ أبي علي ابن سينا ويقال أنه لأبي علي بن مسكويه اگر دل از غم دنيا جدا توانى كرد * نشاط وعيش بباغ بقا توانى كرد وگر به آب رياضت برآورى غسلي * همه كدورت دل را صفا توانى كرد ز منزلات هوس گر برون نهى قدمي * نزول در حرم كبريا توانى كرد وگر ز هستى خود بگذرى يقين ميدان * كه عرش وفرش وفلك زير پا تواني كرد وليكن اين عمل ره روان چالاكست * تو نازنين جهاني كجا توانى كرد نه دست پاى أمل را فرو تواني بست * نه رنگ وبوى جهان را رها توانى كرد چو بو على ببر از خلق گوشهء بگزين * مگر كه خوى دل از خلق وا توانى كرد مجموع 22 عدد وضلع ه و 6 پس محفوظ 28 باشد وضلع ا ج پنج عدد است بالفرض ومجموع اعداد متواليه از واحد تا پنج پانزده است چون ثلث آن يعنى 5 را در 28 ضرب كنيم حاصل 40 باشد « 140 28 * 5 ) وهو المطلوب چون ضلع اقصر را از ضلع أطول تفريق كنيم ما بقي عدد ضلع بالاست « انتهى » . 5 ج 1 وه + ج د + ا ب 28 6 + 11 + 11 15 5 + 4 + 3 + 2 + 1 15 3 : 15 140 28 * 5 6 5 - 11 . دليل 1 - زاويه ا ج ب بزرگتر است ، از زاويه ا د ج اگر ه بالا رود در نقطهء د برسد ا ه تبديل به ا د ميگردد وثابت شده است كه مجموع زوايا درونى يك مثلث دو قائمه « 180 درجه » است زاويه ا ثابت وبرابر 90 درجه يعنى يك قائمه است چون زاويه ا ب ج تبديل بزاويه بزرگتر ا ب د شده در نتيجة زاويهء أدب از زاويه ا ج ب كوچكتر ميشود ، چون زاويه ديد كوجك شده نقطه ب به ا نزديكتر ديده ميشود بنظر مىآيد خط ا ب كوچكتر شده است . ونيز زاويه ا ج ب زاويه خارجه مثلث « سه كوشه » د ج ب مىباشد پس از زاويه ب د ج بزرگتر است . اگر چشم را در نقطهء ج قرار دهيم يك شعاع بصرى بيك سمت خط ويك شعاع بصرى بسمت ديگر خط مىتابد ، زاويهاى كه بين اين دو شعاع بصرى پيدا ميگردد زاويه ديد گويند چون خط را تحت اين زاويه مىبينيم هر اندازه اين زاويه كوچكتر شود خط كوتاهتر بنظر مىآيد بطورى كه اگر اين زاويه بيك دقيقه برسد خط يك نقطه ديده ميشود . دليل 2 - مجموع زاويههاى داخلي هر مثلث مساوى دو قائمه « 180 درجه » است . ( ا ب ه + ب ا ه ) - 180 ب ه 1 بنابراين اگر نقطهء ه بتدريج دورتر برود يعني چشم از خط ا ب د . دور بشود مجموع دو زاويه داخل پرانتز « دو هلال » بتدريج وكمكم زياد ميشود واندازه زاويه برأس ه كه تفاضل اين مجموع از 180 درجه بتدريج كم يعنى هر قدر از خط دور كرديم بنظر ميرسد كه از خط ا ب كوچك شده است .