ذو النّون ، « 35 » در اخميم ، مصر عليا ، در حدود 180 ه متولد شد . در بارهء حيات أو اطّلاع چندانى در دست نيست ؛ در چگونگى در آمدن أو وبرادرانش به جرگهء تصوّف نيز شرح موثّقى به دست نداريم . أستاذ أو در عرفان ظاهرا سعدون نامى از أهل قاهره بوده است . « 36 » معلوم نيست از چه كسى به روايت از ليث بن سعد ، عبد الله بن لهيعة ( وفات : 174 ه ) ، ابن عيينة ( وفات : 198 ه ) وابن عياض ( وفات : 187 ه ) سماع حديث كرده است . شايد از شخصي معمّايى به نام فضل بن غانم خزاعي ، « 37 » كه پيشتر از وى ياد كرديم ، حديث شنيده باشد . از آثارش بر مىآيد كه با متون عرفانى ، از جمله با اشعار رابعه ، كه بي ذكر نام گوينده آنها را نقل كرده ، آشنا بوده است . فراوان سفر كرده ، از جمله به مكّه ودمشق وصوامع جبل لكّام « 38 » در جنوب أنطاكية رفته است . در جريان تفتيش عقايد معتزلي دستگاه خلافت عباسى [ محنه ] شجاعانه رأى به « قديم » بودن قرآن داد . « 39 » فقيه مالكي مذهب مصرى ، عبد اللّه بن عبد الحكم ( وفات : 214 ه ) وى را به گناه تعليم علني عرفان محكوم ساخت . در پايان عمر ، از نو دچار پريشانى شد . وى را دستگير كرده به بغداد گسيل داشتند وبه زندان مطبق افكندند . صوفيان بغداد ، بويژه إسحاق بن إبراهيم سرخسى ، در همان جا به ديدار أو نايل شدند . « 40 » پس از بازپرسى كوتاهى ، به فرمان خليفه آزاد شد وبه قاهره بازگشت ودر همان جا در گذشت ( 245 ه ) « 41 » . آثار وعقايد أو : به نام أو جزوه‌هايى مجعول در كيميا وسيمياء وجود دارد . اينكه گفته‌اند نوشته‌هاى به خطّ تصويري معابد مصرى را خوانده است ظاهرا حقيقت ندارد . ابن النّديم أو

--> ( 35 ) صاحب ما هي ؛ مانند يونس . ( 36 ) سرّاج بغدادي ، مصارع العشاق ، 130 . ( 37 ) ذهبي ، ميزان الاعتدال ، ذيل همين مادة ؛ كتاب حاضر [ مأخذ ترجمهء اين گفتار ] ، ص 180 ؛ مالينى ، 31 . ( 38 ) ابن الجوزي ، صفة الصفوة ؛ يافعى ، نشر [ مراد نشر المحاسن الغالية في فضل مشايخ الصوفية أصحاب المقامات العاليهء عفيف الدين عبد الله بن أسعد بن علي اليافعي است . - مترجم ] ، ج 2 ، 83 . ( 39 ) ذهبي ، نسخهء خطى ، ليدن ، 1721 ، ورق 28 الف . ( 40 ) مالينى ، 32 ؛ تقريب ، ج 1 ، 753 . ( 41 ) نقشهء قبر أو ، لوح سنگ قبر أو ( به خط كوفي قرن سوم هجرى ) ، وسنگ قبر خادم أو موسوم به حامد ( وفات : 634 ) ومرسومهء سلطان برسباى ( 838 ه ) مربوط به وقف اين مرسومه را در سال 1911 طبع ونشر كرديم ( بولتن انستيتوى باستانشناسى فرانسه ، قاهره ) . مسجدى در جيزه به نام اوست ؛ ودر گورستان شونيزيّهء بغداد نام أو روى قبري خالي از جسد كه به ياد أو احداث گرديده نگاشته شده است .