كرده ومالك آنها را از امام جعفر ( ع ) مىبايست أخذ كرده باشد . « 7 » قضيّه بس عجيب مىنمايد وراز تدوين اين مجموعه روشن نشده است . در هر حال ، مجموعه در پرتو نام ذو النّون مصرى اعتبار نظر گيرى دارد . سلمى نه تنها در مقدمهء حقائق التفسير خود از آن به عنوان « تفسير آيات مجزّا كه بىنظم وترتيب گرد آمده‌اند » سخن مىگويد ، بلكه قطعات چندى از آن را از روى آنچه ابن عطا با مقابلهء نسخ به دست داده است نقل مىكند . « 8 » حلّاج از إشارات مهمى در اين مجموعه بهره برگرفته وآنها را پرورده است : از نظر قاموسى ، كاربرد مشيّه ( به جاى اراده ) ، محبّه ( به جاى عشق ) ، ازليّه وحلول ، حقّ ( در ياد از خدا ) « 9 » و ، از نظر ساختى ، تفسير قرآني أسماء اللّه يعنى نور ( منوّر ) ، صمد ( مصمود اليه ) وعبارت اهدنا ( أرشدنا إلى محبّتك ) را از اين مجموعه أخذ كرده است . « 10 » حلّاج تمثيل دوازده منزل ( منازل منطقة البروج ) نفس « 11 » وموادّ به صورت مكالمه در آمدهء « viaremotionis » ( تنزيه ) خود را از آن اقتباس كرده است . « 12 » دو قطعه از طواسين نيز ملهم از آن است : يكى تشبيه تلاوت قرآن أوليا به شجره ، « 13 » وديگرى در بيان معراج شبانه كه محمد ( ص ) « يمين وشمال را التفات نكرد ( 2 ، VI ) » « 14 » به عبارت « وغمض العين عن الأين ( 7 ، II ) » « 15 » كه در آن مضمون كلام امام جعفر ( ع ) « نظر از آيات ( مخلوقات )

--> ( 7 ) در يكى از اين أحاديث ، كه ذو النّون براي مريدش ، ربيعة بن محمد طائى ، نقل كرده ، آمده است كه علي ( ع ) يگانه خليفهء بر حق از ميان خلفاى راشدين بوده است ( ذهبي ، ميزان الاعتدال ، ذيل همين مادة ) . بعيد است كه مالك حديثي به اين غلظت داراى رنگ شيعي را روايت كرده باشد . ( 8 ) قطعات متناظر ، به نقل بقلى ، عرائس البيان في حقائق القرآن ، ج 1 ، ص 48 ، 97 ، 107 ؛ ج 2 ، ص 304 . ( 9 ) . 625 ، 472 . Passion , p ؛ بقلى ، ورقهاى 156 الف ، 265 ب ، ودر تفسير بقره 2 : 160 . ( 10 ) . 642 ، 3 . n ، 645 ، 472 . Passion , p ( 11 ) همان جا ، ص 496 ، پانوشت 5 . ( 12 ) بقلى در تفسير 17 : 1 . [ مراد از « به صورت مكالمه درآمده » اشاره به شيوهء خاص بيان ( « اگر گويم كه . . . « يا » اگر گويم . . . گويند . . . » ) در طاسين التنزيه ( طواسين ، ص 64 وبعد ) است . - مترجم ] ( 13 ) « ومثلي مثل تلك الشجرة هذا كلامه » . « ( حلّاج گفت ) مثل من مثل آن شجره است » . ( كتاب الطواسين ، طاسين الصفاء ( III ( c ، 7 ) . - مترجم . ( 14 ) « قيل لا بليس اسجد ! ولأحمد انظر ! هذا ما سجد ، وأحمد [ ما نظر ] ، ما التفت يمينا ولا شمالا ، ما زاغ البصر وما طغى ( سورهء 53 ، آيهء 17 ) » « احمد را گفتند كه بنگر ! وإبليس را گفت سجود كن ! إبليس سجود نكرد واحمد ننگرست ، يمين وشمال را التفات نكرد ما زاغ البصر وما طغى » ( كتاب الطواسين ، طاسين الأزل والالتباس ، ( VI ( f ، 2 ) . - مترجم . ( 15 ) عبارت از كتاب الطواسين ( طاسين الفهم ، ( b ) 7 ، II ) نقل شده است وتمام بند ( روايت عربى وروايت فارسي ) به اين شرح است : « ان كنت تفهم فافهم ، ما صحّت هذه المعاني لأحد سوى احمد ، ما كان محمّدا