معنى خارج از طور لفظي آن است . تنها نكته‌اى كه در ذيل بحث فوق بايد بدان اشاره داشت اين است كه ثبوت نسخ در شريعت محمّديه از مسلّمات است وبزرگان علوم قرآني متّفقند كه در آيات قرآني نسخ در حكم - نه در تلاوت - واقع شده است « 1 » واين گروه آيات يا با خود آيات قرآني نسخ گشته‌اند ويا با سنت قطعيه . وبر همين أساس پاره‌اى از محققان به گردآورى آيات ناسخ ومنسوخ همّت‌گماشته‌اند كه مىتوان از كتاب « ناسخ ومنسوخ » أبو بكر نحاس نام برد كه وى 138 مورد نسخ را در قرآن نشان داده است « 2 » . عدم همسانى نسخ وبداء : پس از جستار در مسأله نسخ به مسأله بداء باز گشته ومشاهده خواهيم نمود كه در صورت همانندى بداء با نسخ اصطلاحى ، بايد حكم بدائى به معنى انقضاء حكم تكويني باشد ؛ حال جاى چند پرسش باقي است : 1 - اگر بداء به معنى انقضاء حكم باشد ، مسأله ظهور بداء در مورد إسماعيل بن جعفر صادق عليه السّلام - كه در حديث صدوق وارد شده - بدين معنا خواهد بود كه حكم امامت إسماعيل با فوت وى منقضى شد وظهور در حضرت امام موسى كاظم عليه السّلام يافت ، حال آنكه به مفاد أدله امامت أئمة اثنى عشر حكم امامت أئمة از پيش تعيين شده است واخبار اين ادلّه چون صحيفة جابر « 3 » ناقض حكم به امامت إسماعيل از أول بوده است .

--> ( 1 ) - افزون بر اين كه خود قرآن كريم گوياى ثبوت نسخ در خود است : ما ننسخ من آية أو ننسها نأت بخير منها أو مثلها ألم تعلم أنّ اللّه على كلّ شئ قدير . ( بقره ، 126 ) . ( 2 ) - نيز بنگريد : « الاتقان » ، ج 2 / 20 - 27 ط مصر و « البيان » ، ص 278 ، ترجمه : ج 2 / 21 - 163 . ( 3 ) - ر . ك : « بحار الأنوار » ، عوالم ، ج ( 15 / 3 ) ، ص 65 لازم به ذكر است كه در اين خبر به اسم تمام ائمّه اثنى عشر وحتى مادران آنها اشاره شده است . نيز بنگريد « بحار الأنوار » ، ج 36 / 192 - 372 پيرامون نصوص وارده از رسول أكرم ( ص ) .