عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
82
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
اكنون با تكيه بر آنچه گذشت مىتوان گفت كه كاشاني مستقيما از حوزهء مشايخي كه به شيخ أكبر وتلميذ عظيم القدرش قونوى متّصل بودهاند استفاده نكرده وهيچ يك از آنان را در طومار اساتيد خود نداشته است ، بلكه انديشههاى محيى الدّين را - كه شاكلهء دستگاه فكريش را پديد آورد وآن را در حيطهء خود قرار داد - از طرق مشايخي همچون كيشى ونور الدّين عبد القادر حكيم وجز اينان فرا گرفت ، پر واضح است كه هر چند نام مشخص اين أستاذ يا اساتيد را در دست نداريم امّا مىدانيم كه اينان هيچ يك از نحلهء ابن عربى ودست پرودهء حوزهء أو وشاگردانش نبودهاند . أستاذ مفضال آقاى آشتيانى نيز خود در يكى از آثار متأخّرشان مرقوم داشتهاند كه « اساتيد أو از اتباع ابن عربى نبودند » « 1 » ، واين سخن با آنچه پيش از اين ذكر شد سازگارى دارد وكاملا پذيرفتنى است . جز اين دو ، اساتيد ديگرى نيز براي كاشاني برشمردهاند كه به هيچ وجه نمىتوان به تتلمذ كاشاني در محضر آنان باور پيدا كرد . از آن جمله است شيخ شهاب الدّين سهروردى كه بگفته ابن الفوطي ، عبد الرزّاق در ماه رجب سال 624 ه . ق عوارف المعارف أو را در محضرش وبا قرائت عزّ الدّين حسن بن حيدر بن حسين البيهقي ، شنيده است « 2 » . بدون شك يا آشفتگى تنها نسخهء موجود مجمع الآداب چنين اسنادى را باعث شده است ويا ابن الفوطي خود در اينجا به خطا رفته است . أو در دو موضع ديگر از كتابش از اين عزّ الدّين حسن ياد مىكند كه عوارف را به سال 629 ه . ق در محضر مؤلف براي يك تن يا جمعى از دانشپژوهان قرائت مىكرده است « 3 » . مىتواند چنين باشد كه در ميان اين گروه ، كاشاني ديگرى حضور داشته وميان أو وعبد الرزّاق در نظر ابن الفوطي خلط شده باشد . به هر روى نمىتوان سهروردى را كه بسال 632 ه . ق درگذشته است أستاذ كاشاني دانست . نيز از همين گروه است مير فندرسكى حكيم متأخر حوزهء بزرگ أصفهان كه مرحوم
--> ( 1 ) . بنگريد : مقدّمه ايشان بر شرح فصوص الحكم قيصرى ص 6 . ( 2 ) . بنگريد : مجمع الآداب في معجم الألقاب ج 4 ص 181 . ( 3 ) . بنگريد : همان ج 3 ص 130 ، ج 5 ص 62 .