عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
287
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
وصف جوهر بدان معنى است كه قابل تجزّى حسّا ووهما نباشد / 131 - A / ؛ ودر وصف جسم بدان معنى كه هر جزو كه ازو فرض كنيم مشابه كلّ بود در حدّ واسم « 1 » . وفلك أعظم را محدّد الجهات خوانند ، يعنى معيّن جهت اوست چه جهت به مركز ومحيط متعيّن گردد ، به محيط غايت قرب بدو وبه مركز غايت بعد ازو . واطلس است وبه شبانروزى دور ميكند وهمهء أفلاك بدورهء أو متحرّك باشند ، چنانك حيواني كه اين جمله بمثابت أعضاء أو باشند ، بحركت أو متحرّك . وهيچ جسمي فلكى قابل خرق والتيام نيست فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ « 2 » ؟ وهيچ كيفيّت از كيفيّات عنصرى ندارد نه حرارت ونه برودت ونه خفّت / 132 - B / ونه ثقل ونه رطوبت ونه يبوست ، وإلّا حركت مستقيم كروى ومبدأ ميل مستدير نبودى ، چه يك جسم مبدأ دو ميل متضادّ نتواند بود . وفلك هشتم مكوكب است به كواكب ثابته ، ومتحرّك بحركت بطىء بر خلاف حركت أوّل ، از مشرق تا مغرب بقرب هفتاد سال تخمينا يك درجه قطع كند وصاحب شريعت اين هر دو را عرش وكرسي خوانده است وهفت ديگر را كه هر يك مخصوص است بكوكبى از كواكب ، سيّارات سماوات سبع ؛ أوّل فلك زحل وآخر فلك قمر چنانچه مشهور است ، وهر يك را بغير نفس / 132 - A / ناطقه وروح نفسي ، حيواني است كه مدرك جزئيّات بود ونقوش حوادث عالم بحسب أدوار وأوضاع در ايشان ثابت گردد وبوقت انقضاء مدّت بقاء هر يك ، محو شود واين را لوح محو واثبات خوانند يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ « 3 » . ومجموع اين نفوس را سماء دنيا خوانند ونفس حيوانيّهء فلك أعظم را كه قرينهء نفس ناطقهء كلى است حوّا ، كه از جنب چپ آدم - كه آن جهتي است كه با بدن دارد - پديد آمده است ، چه بضرورت نفس ناطقه را وجهي با روح باشد وآن جهت أقوى است كه بمثابت يمين بود ، / 133 - B / ووجهي با جسد وآن جهت أضعف است بمثابت يسار ، ونسبت اين
--> ( 1 ) . چنين است . شايد : رسم . ( 2 ) . قسمتى است از مباركهء 3 الملك . ( 3 ) . مباركهء 39 الرّعد .