عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )

213

مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى

درونمايهء اثر براي اين اثر ، نمىتوان موضوعي واحد در نظر گرفت ؛ چه عبد الرزّاق در فصول پانزده‌گانهء آن پاره‌اى از قواعد سلوك خانقاهى ونيز قوانين علمي تصوّف را به توضيح گرفته است . امّا اين قواعد نه با ترتيبي منظم ومنطقي كه بصورت واردات و « سوانحى » پراكنده به قلم درآمده ، از اين رو ، أو گر چه در شرح بر منازل السّائرين يكصد منزل واقع در مسير سلوك را به گزارش گرفته ودر دوّمين بخش اصطلاحات الصّوفيه‌اش نيز هزار مقام ومتفرّعات آن را به گونه‌اى منظّم وروشمند ذكر كرده است ، امّا در وصلى كه پس از فصل يازدهم اين رساله ودر مقام بيان مقامات پرداخته است ، بگونه‌اى پراكنده تنها به بيست وپنج مقام - كه در هر يك به يكى از اقسام عشره تعلّق دارد - اشاره مىكند وحتّى ترتيب ميان اين مقامات را نيز ملحوظ نمىدارد . اين رساله از پانزده فصل تشكيل شده است . بيشتر اين فصول ( فصلهاى 1 / 2 / 10 / 12 / 13 ) به شرح پاره‌اى از لغات واصطلاحات خانقاهى اختصاص دارد وهر يك از فصلهاى ديگر نيز بيشتر پيرامون يك موضوع واحد بنگارش در آمده است : فصل 3 توضيحاتى پيرامون ذات واجب وعدم احاطهء ادراك بشرى به أو . فصل 4 دربارهء معرفت وعارف . فصل 5 دربارهء سلوك . فصل 6 دربارهء متممات سلوك وروش آن . فصل 7 دربارهء دنيا . فصل 8 دربارهء صبر . فصل 9 دربارهء نيّت . فصل 11 در توضيح مقامات وأحوال . فصل 14 در شرح اصطلاح مكاشفه . وسرانجام فصل 15 دربارهء حقيقت . امّا از سوئى ديگر اين اثر ، در ميان تمامى نوشته‌هاى كاشاني سخت ارجمند است وقابل تأمّل ، وآن سبك ويژهء نگارش آن است كه با روش نويسندگى كاشاني در ديگر آثارش سخت متفاوت است . چه از آنجا كه عبد الرزّاق در هر يك از نوشته‌هايش در پى طرح مطلبي والقاء نكته‌اى بوده است معمولا نمىتوان عبارات منشيانهء بسيارى را در اين آثار دستياب كرد ، امّا رسالهء حاضر سراسر آكنده است از جملاتى فاخر كه با نثرى زيبا وآهنگين فرآهم آمده‌اند وبه همين جهت - كه نشانگر قدرت ورتبت أو در معارف أدبي وانشاء منشيانه است - در ميان ديگر نوشته‌هايش ممتاز مىباشد . عباراتى زيبا كه