عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
171
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
اسم تفسير كاشاني در مقدّمهء اين كتاب اسم خاصّى براي آن ذكر نكرده است . امّا در پيشنوشت ديگر اثرش « اصطلاحات الصّوفيه » آن را « تأويلات القرآن الكريم » خوانده است . از اين رو ، در ارائه حاضر ، اين نام بر پيشانى كتاب قرار گرفته است . « التأويلات للقرآن المجيد » كه آملي در ياد كرد از اين تفسير مىآورد هم بر ساختهء همين عنوان است . « 1 » انتساب اين اثر به كاشاني اين كتاب ، در تمامى مصادر كتابشناسى « 2 » ونيز دست نوشتههاى بجاى ماندهء آن به عنوان يكى از پرداختههاى كاشاني معرّفى شده است . امّا در ارائههائى كه پيش از اين - وبصورت غير محقّق - از آن صورت گرفته آن را به شيخ أكبر منسوب داشتهاند . اين بنده با عنايت به اينكه از پس پديد آمدن اين تفسير تا كنون همه نامورانى كه از آن ياد كردهاند ، پرداختهء كاشانيش دانستهاند وهميشه اين تفسير را جز از تفسير شيخ أكبر دانستهاند ، اين انتساب را اشتباه وزائيده بىدقّتى ارائهگر نخستين چاپ اين تفسير - كه ارائههاى ديگر بر أساس آن پديد آمد - دانسته وآن اثر سترگ را در اين مجموعه ودر كنار ديگر نوشتههاى كاشاني نهاده است . امّا پيش از ذكر آن ياد كردها مىافزايم كه بروايت أستاذ عثمان إسماعيل يحيى ، دست نوشت كاشاني از نيمهء اوّل اين تفسير هم اكنون موجود است ودر پىنوشت آن ، كاشاني به دست خط خود ، خود را مؤلّف آن دانسته است . « 3 » اكنون با توجّه به اينكه نسخهء أصل اين تفسير ونيز دستنوشت مادر پرداختهء شيخ أكبر ، هر دو بدست است ، نمىتوان در اين مطلب كه آن انتساب از سر بىدقّتى - ويا با عنايت به اشتهار ابن عربى وتمايل بيشتر خريداران به آثار أو تا عارف كاشاني ! ؟ - صورت پذيرفته است ، ترديد روا داشت . امّا با اين همه نظر خوانندهء ارجمند را به آن منقولات - در حدّى كه
--> ( 1 ) . بنگريد : جامع الاسرار ص 498 . ( 2 ) . بنگريد : الذّريعة ج 3 ص 303 شمارهء 1127 . كشف الظّنون ج 1 ستون 336 . ( 3 ) . بنگريد : مؤلّفات ابن العربي ص 254 .