عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
109
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
آن گونه كه آثار سمنانى نشان مىدهد أو بيشتر ادامهدهندهء مكتب خراسان بزرگ است ودر شمار فرغانى وعز الدّين محمود كه به تفاوت ميراث دار عوائد هر دو مكتب بودند ، قرار نمىگيرد . پس از تبيين اين مقدمه مىتوان جايگاه عبد الرزّاق در تصوّف اسلامى را تعيين نمود . چه أو ، هم فرصت آن را يافت كه از آثار تلمسانى وجندي وفرغانى استفاده كند « 1 » وهم نيروى آن را داشت كه تحريرى ديگر از آن مطالب را با اضافه نمودن فوائد وفرائد شخصىاش عرضه نمايد . از همين رو آثار أو يا از نظر محتوا بر آثار پيشينيانش غالب شد ويا از نظر نحوهء تبيين مطالب فراخناى آنان را تنگ وخود بجاى آنان نشست . بيفزايم كه بعضي از آثار أو در تمامى دوره تصوّف اسلامى بديع است ونمونهاى ديگر براي آن نمىتوان يافت . از اين نمونه است شرح فصوص أو كه هر چند از نظر احتوا بر دقائق عرفانى واشتمال بر تحقيقات عميق ذوقي به پايهء شرح جندي - وبخصوص تحقيقات أو پيرامون حمد در مقدمهء بسيار بلند همين شرح - نمىرسد امّا آن چنان محقّقانه ودر عين حال با قلمي روان نوشته شده كه بر عكس شرح عظيم جندي ، بهمراه شرح قيصرى - كه حاصل آمده از سخنان همو در مجلس تدريس فصوص است - هميشه دستگرد طالبان بوده است ودر معرفى مقاصد كتاب وتبيين آن بر بيشترينهء شروح نگاشتهشدهء پيش وپس از خود رجحان يافته است . اين بنده در ميان شروح متداول فصوص تنها شرح جندي وشرح قيصرى را مىشناسد كه اوّلى از جهت قوّت مباني وكثرت تحقيقات ودوّمى از جهت سلاست بيان وتوضيح ألفاظ متن بر شرح كاشاني پيشى جستهاند وشرح كاشاني در هر دو جهت در حدّ فاصل ميان اين دو شرح قرار دارد . شايد
--> اين بنده بر آن مقاله دست نيافت از اين رو اطلاعاتش در اين زمينه منحصر است به مقدمات وپىنوشتهاى ايشان بر همين سه مجلدى كه از آثار أو تنقيح وطبع نمودهاند . ( 1 ) . بدون شك أو شرح جندي بر فصوص را در دست داشته است . بنگريد : شرح أو بر فصوص ص 12 . دربارهء استفاده أو از شرح تلمسانى بر منازل نيز در همين صفحات سخن خواهيم داشت .