مقدمه مشتمل چهار فصل است فصل أوّل در بيان ماهيت علم كلام و بيان موضوع و استمداد فايدهء آن بدان كه علم كلام علمى است كه بحث كرده مىشود در وى ، از ذات و صفات الله - تعالى و تقدّس - ، و از احوال ممكنات در مبدأ و معاد بر قانون اسلام « 1 » . و تقييد اين حدّ به « قانون اسلام » براى آن است كه تا علم إلهى بيرون آيد . زيرا كه بحث در علم إلهى اگرچه از ذات و صفات الله تعالى و از احوال ممكنات در مبدأ و معاد است ، و ليكن مبتنى بر قواعد فلسفه است « 2 » ، چنان كه استحالت وحى و نزول ملك و امتناع عود و عدم جواز قابليت و فاعليت واحد معا و لزوم صدور واحد از واحد و جز آن . بخلاف علم كلام كه بنا [ ى ] او بر قوانين اسلام است ؛ يعنى اصل علم كلام ، كتاب و سنت و اجماع و

--> ( 1 ) . مباحث علم كلام را مىتوان به سه بخش عمده تقسيم كرد : تبيينى ، اثباتى و سلبى . مسائل تبيينى عهده‌دار تبيين و ارائه تصورى از مفاهيم بنيادين دينى همچون خدا ، نبى ، امام ، ملك مىباشند كه در جايگاه موضوع و محمول مسائل اثباتى قرار مىگيرند . در بخش اثباتى هدف اثبات تصديقات و قضاياى اصيل و زيربنايى دينى است ؛ قضايايى همچون « خدا وجود دارد » ، « خدا واحد است » ، « معاد روحانى است » و . . . و امّا بخش عمده مباحث كلامى كه باعث پويايى و طراوت آن مىشود ، مباحث سلبى است . مقصود از اين بخش دفع تمامى شبهاتى است كه بر پيكرهء دين وارد مىشود . ( 2 ) . استدلالهاى فلسفى مبتنى بر يقينيات بوده و به شيوه برهانى است . در حالى كه در كلام معمولا بر حسن و قبح تكيه مىشود و از قياس‌هاى جدلى بهره مىگيرند . از اين رو كلام را « حكمت جدلى » ناميده‌اند .