و دوزخيان و جز آن ، در دنيا و آخرت متعلق بدوست ؛ و ابحاث شريف و نكات لطيف از سبب استعداد تحقيق حقايق و استدلال به تدقيق دقايق است ؛ و نجات از قيد وثيق نفسانى و خلاص از شكوك و اوهام ظلمانى نتيجه مقدمات اوست . و لله درّ من قال : جمّ بدائعه زهر مطالعه * غرّ مقاطعه درّ معانيه پس بر هريكى از اهل تكليف لازم و متعين باشد كه همت و نهمت بر اقتناى علم كلام كه آثار مرضيهء آن قلائد و مفاخر علوم است ، مقصور و مصروف دارد . و به حكم « إيّاك و الغلوّ فى الدين » « 1 » الحديث ، دست از اذيال غلو كوتاه گرداند . و بر مقتضاى « الحسن بين السبتين » وسط امر ، لازم گيرد . شعر : عليك بأوساط الأمور فإنّها * نجاة و لا تركب ذلولا و لا صعبا تا نفس عزيز را از ظلمت ضلالت و غرقاب شقاوت ، به نور هدايت و شاهد سعادت تواند برسانيد . بدين داعيه ، اين ضعيف كتابى در اين علم خاص براى رضاى خداوند كريم و سميع عليم - تعالت آلائه و توالت نعمائه - تأليف كرد و مسائل شريف و فوايد لطيف و مطالب بديع و قواعد منيع ، بىاطناب مملّ و ايجاز مخلّ ، در وى فراهم آورد تا فوايد اين فرائد به بندگان حضرت او - جلّت قدرته و علت كلمته - عائد گردد . و چون اكثر ابحاث اين كتاب منقول از دو بحر ذاخرست - أعنى معالم و صحايف - كه هريك شامل دقايق و حامل حقايق و متضمن ابحاث عجيب و اساليب غريب و مشتمل مذهب متقدمان و آراى متأخران است ، اين كتاب را قاموس البحرين نام نهاد ؛ زيرا كه « قاموس » دريا [ ى ] خرد « 2 » را گويند كه از دريا [ ى ] بزرگ شاخ زده باشد . و بر دو قانون « 3 » منحصر گردانيد .

--> ( 1 ) . سنن نسائى ، كتاب مناسك ، ص 217 . ( 2 ) . اصل : خورد . ( 3 ) . ش : إنّما حصر على قانونين لأنّ ما يذكر فى العلم إمّا مقصود بالذات أو مقصود بالعرض و المقصود بالذات هو المسائل و المقصود بالعرض هو المبادى .