با اينكه اماميّه در اين زمينه قدرى ديرتر تأليف و تبويب را آغاز كرد ، امّا عمق ، غنا ، كميّت و شيوهء طرح مباحث و مبادى استدلالها و رهيافتهاى سلبى در كلام شيعى بسى فراتر از كلام اهل سنّت مىباشد . مشخصهء بارز آثار كلامى در اين مقطع ، استناد به جدل ، حسن و قبح و ادلّهء نقلى است . عصر خواجه : گسترش و تنوع تفكرات بيگانه اعم از الحادى و غير الحادى و موج تشكيكات فلاسفهء اسلامى ، عدم كارايى و نارسايى شيوهء رايج در مرحلهء پيشين را هرچه بيشتر نمايان ساخت . از اين رو عالمان متألهى چون خواجه نصير الدين طوسى - قدس سره القدوسى - بر آن شدند تا با دگرگون كردن مبادى ادلهء اثباتى و پيراستن مقدمات آنها و به كارگيرى از برهان و قضاياى يقينى و بديهيات اوليه ، بنيادهاى اين علم را هرچه بيشتر استوار سازند و روحى تازه در كالبد فسرده آن بدمند ، و اين سرآغاز ورود مباحث فلسفى به كتابهاى كلامى است . لذا تقريبا تمامى آثار كلامى بعد از خواجه متأثر از اين شيوه مىباشد . على رغم گمان عدّه‌اى از معاصرين كه ورود مباحث و مسائل فلسفى به علم كلام و تأليف آثارى همچون تجريد الاعتقاد را به منزلهء پايان حيات پربار آن مىانگارند ، ما معتقديم كه چنين تطوّرى از مقتضيات ذاتى علم كلام است . علم كلام ذاتا سيّال و پويا است . چه ، دانشى كه عهده‌دار اثبات و تبيين بنيادهاى دينى و دفع شبهات وارد بر پيكرهء دين است ، با گسترش افق فكرى مخاطبان و با تحول و دگرگونى تشكيكات و ورود شبهات نوين ، ناگزير دستخوش تحوّل خواهد شد . علم كلام ، بويژه در بخش مسائل سلبى ، تا هر زمان كه شبهه‌اى هست همواره در حال نو شدن است ؛ و آنچه وحدت اين علم را در طول روند تكاملى آن حفظ مىكند موضوع و غايت آن است . موضوع و مباحث كتاب قاموس البحرين كتابى است به زبان شيرين فارسى در علم كلام كه از دو بخش عمده ، تحت عنوان قانون ، تشكيل يافته است :