شصت [ و ] چهار گز است . زيرا كه سى [ و ] شش و شصت [ و ] چهار اگر جمع كنند ، صد شود . و صد مساوى صد است . و مربع در اصطلاح مهندسان چيزى را گويند كه از ضرب عددى در مثل آن عدد حاصل آيد ، چنان كه ده در ده و امثال آن . و چون معانى قوّت « 1 » معلوم گشت ، اقويا كه قوّت ايشان بدان معانى است نيز معلوم گشتند . زيرا كه قوىّ آن است كه او را قوّت بود . و مقابل قوىّ به قوّت اولى « ضعيف » است . و هو الّذي لا يتمكّن من الأفعال الشاقّة . و [ مقابل قوىّ ] به قوّت دوم « عاجز » است . لأنّ العجز فى مقابله القدرة . [ مقابل قوىّ ] به قوّت سوم « سهل الانفعال » « 2 » است . و [ مقابل قوىّ ] به قوّت چهارم « غير مؤثر » است . و [ مقابل قوىّ ] به قوّت پنجم « ضرورى » است . زيرا كه مقابل امكان « ضرورت » است . و [ مقابل قوىّ ] به قوّت ششم ؛ يعنى مقابل قوىّ به قوّتى كه مصطلح ميان مهندسان است ، آن است كه خطّ بر حيثيتى بود كه مربع او مساوى مربعين نباشد . و قوّتى كه آن صفت مؤثّره است يا مصدر فعل واحد است يا مصدر افعال است . و بر اين هر دو تقدير آن فعل يا لا مع القصد است يا مع القصد و اين چهار قسم است : مصدر فعل واحد لا مع القصد « طبيعت » است ، چنان كه حركت حجر از اعلا به اسفل . و مصدر افعال مختلفهء لا مع القصد « نفس نباتيه » است كه در نباتات و حيوانات است . و مصدر فعل واحد مع القصد « نفس فلكى » است كه بدان ، فلك متحرك به حركت واحده است . و اين حركت نزديك حكما مع القصد است . و مصدر افعال مختلفهء مع القصد « نفس حيوانى » است كه مسمّى به « قدرت » است . ثمّ القدرة مع الفعل لا بعده و لا قبله « 3 » . و إنّها ليست قويّة على الضدّين ؛ يعنى الفعل و

--> ( 1 ) . براى اطلاع بيشتر از معانى قوّت ر . ك . المباحث المشرقية ، ج 1 ، ص 379 - 380 . ( 2 ) . اصل : لانفعال . ( 3 ) . و استبعد الشيخ ذلك فقال : « القائل بهذا القول كأنّه يقول إنّ القادر على القيام ليس بقويّ على القيام أى لا يمكن فى جبلّته أن يقوم ما لم يقم فكيف يقوم . و هذا القائل لا محالة غير قوىّ على أن يرى و على أن يبصر فى اليوم الواحد مرارا فيكون بالحقيقة أعمى » . المباحث المشرقية ، ج 1 ، ص 382 .