السيد حامد النقوي
352
عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار ( فارسي )
گفته كه ابن الجوزى را در تواليف خودش وهم كثيرست و سبب اين معنى عجلت و گردش اوست از يك كتاب بسوى كتاب ديگر و نيز سبب آن اينست كه جل علم او از كتب و صحف ماخوذست و در آن علم ممارست با ارباب علم كما ينبغي ننموده و ابن حجر در لسان الميزان ابن الجوزى را حاطب ليل لقب داده و افاده نموده كه او چيزى كه تحديث به آن مىكند نقد نمىنمايد و سيوطى در طبقات الحفاظ از تاريخ كبير ذهبى نقل كرده كه ابن الجوزى نزد ما باعتبار صنعت موصوف بحفظ نيست و شمس الدين داودى نيز در طبقات المفسرين اين افادهء ذهبى را ذكر نموده و ابن الصلاح در علوم الحديث افاده نموده كه ابن الجوزى بسيارى از احاديث ضعيفه را كه هيچ دليلى بر وضع آن نيست در كتاب الموضوعات داخل نموده و طيبى در كاشف و مختصر خلاصه نيز اين افاده ابن الصلاح در حق ابن الجوزى نقل كرده و ابن كثير دمشقى در باعث حثيث ابن الجوزى و كتاب او را عرضهء طعن و غمز نموده و زين الدين عراقى در الفية الحديث و شرح آن افادهء ابن الصلاح در حق ابن الجوزى آورده و ابن حجر در فتح البارى ابتلاى ابن الجوزى بخطاى شنيع ظاهر نموده و او را سالك مسلك ردّ احاديث صحيحه بتوهّم ثابت كرده و نيز ابن حجر در قول مسدد اقدام ابن الجوزى بر ردّ احاديث صحيحه به مجرد توهم واضح ساخته و سخاوى در فتح المغيث افادهء ابن الصلاح در حق ابن الجوزى نقل كرده و بعد از ان تصريح نموده كه ابن الجوزى بسا اوقات در كتاب الموضوعات حديث حسن و صحيح را كه در احد الصحيحين فضلا عن غيرهما مرويست درج مىكند و نيز افاده كرده كه نزد ابن الجوزى درين باب توسّع منكر است كه ناشى مىشود از ان غايت ضرر زيرا كه ناظر عارف فضلا عن غيره اگر تقليد او بسبب حسن ظن نمايد و از حقيقت حال بحث نكند چيزى را كه موضوع نيست بلكه صحيحست موضوع گمان خواهد كرد و به همين سبب علما صنيع او را اجمالا تنقيد كردهاند و واقع كننده ابن الجوزى درين ورطه آنست كه او استناد مىنمايد غالبا بضعف راوى خبر كه مثلا مرمى بالكذب شده غافل از آنكه اين خبر بوجه ديگر نيز آمده و بسا اوقات اعتماد مىكند ابن الجوزى در تفرّد راوى بر قول غير خود حال آنكه كلام آن غير محمول بر تفرّد نسبيست و نيز سخاوى در فتح المغيث از ابن الجوزى تعجبا ذكر نموده كه او در كتاب خود العلل المتناهيه فى الاحاديث الواهيه وارد مىكند بسيارى از آنچه در كتاب الموضوعات ذكر كرده و در كتاب الموضوعات بسيارى از احاديث واهيه درج نموده و در تصانيف وعظيهء خود و آنچه مشابه به آنست احاديثى كه موضوع يا شبه موضوعست باكثار وارد ساخته و نيز سخاوى در فتح المغيث از شيخ خود ابن حجر عسقلانى نقل نموده كه كتاب ابن الجوزى عديم الانتفاعست مگر براى ناقد زيرا كه هيچ حديثى نيست مگر آنكه ممكنست كه موضوع