در « ايضاح » كه ايضاح أسرار و كشف عوار أسلاف أخيار ، و روات عالى تبار ، و صحاح جليل المقدار خود پيش نظر داشته ، همت عالى به هتك ناموس خود روبروى خصم گماشته ، چنانچه مىفرمايد : [ اكثر احاديث اثنا عشر خليفه باعتبار سند صحيح ، ليكن به جهت بودن آن از احاديث فتن و انطباق آن بلا تكليف بر دوازده شخص مورد اشكال صريح ، و وجود احاديث مشكله در هر فرقه بطورى كه علماى آن در تأويلاتش بر احتمالات دور از كار همت برگمارند ، و امرى كه موجب تيقن صحت احد احتمالات و بطلان احتمالات ديگر باشد ، بدست نيارند واقع ، و هذا عند الماهر أظهر ، غير محتاج الى أن يستخرج له شاهد و يذكر . بل علماى اماميه تصريح كرده‌اند به اينكه متشابهات در احاديث مثل متشابهات در آيات قرآنيه موجود ، چنان كه صاحب [ 1 ] « شافى » شارح « كافى كلينى » در شرح باب ابطال الروية گفته : المتشابهات كما تكون في الايات كذلك تكون في الاحاديث انتهى . پس وقوع احاديث عويصة الحل در طريق اهل سنت بطورى كه موجب افتراق آراى علماى ايشان در تأويل و عدم اعتمادشان بر تأويلى بود ، استبعادى نداشته باشد . و چون اين معنى بر صفحهء خاطر ناظر ماهر منقش گشت ، حالا گزارش آنكه تأويل احاديث مبحوث عنها به جهت آنكه لفظ « خليفه » باعتبار عرف و شرط مقتضى تسلط فعلى مصداق خود است ، و به جهت آنكه ألفاظ بعضى طرق أحاديث مذكوره مشعر بر حسن حال آن همه خلفا است ، و الفاظ بعضى طرق ديگران از اين اشعار معرا ، و به جهت آنكه ظاهرش

--> [ 1 ] هو خليل بن الغازى القزوينى المتوفى ( 1089 ) ه .