جاحظ بتقليد ابن روزبهان ، بدرجهء قصوى نموده‌اند ، افاده استاد محمى و مرعيشان ، كه داد حمايت و ذب حريم او داده‌اند ، و او را مورد نهايت شفقت و رأفت ، و تعطف و تلطف خود گردانيده ، بر فاضل رشيد حجت باشد و دليل ( و ما لهم به حمد اللَّه الى الخلاص من هذا الاشكال سبيل ) . و نيز هر گاه رازى بمزيد گاوتازى بمقابلهء أهل حق ، احتجاج بقول جاحظ نمايد ، و قدح و جرح او را در حديث غدير ، بكمال جسارت پيش سازد ، پس اگر اهل حق براى اسكات و افحام رازى و اتباع او ، قول استاد جاحظ را پيش نمايند ، چرا گريه و زارى و فزع و بىقرارى آغاز مىنهند ، و مثل مشهور : كه خود كرده را درماني نيست ، به ياد نمىآرند چه هر گاه رازى قول جاحظ را ، با اين همه فضائح و قبائح ، روبروى اهل حق پيش كند ، حال آنكه قول جاحظ قابل ذكر بمقابله أهل حق نبود ، اگر چه جاحظ نزد سنيّه از همه معايب سالم و مصون ، و بهمهء مناقب و مدائح متصف و مقرون بودى ، پس احتجاج و استدلال أهل حق بقول استاد جاحظ ، به صد اولويت ازو صمت بطلان سليم ، بلكه بغايت متين و مستقيم باشد . نظام مورد اعتماد ابن حزم و شاهصاحب است و نيز جناب شاهصاحب ، بتقليد ابن حزم ناصبى ، ببعض اكاذيب صريحه و افتراءات واضحه ، كه جاحظ از استاد خود نظام و بشر بن خالد نقل كرده ، احتجاج و استدلال نموده‌اند ، و آن را مثبت كذب بر مؤمن الطاق رضي اللَّه عنه گردانيده ، چنانچه در حاشيهء هفوهء پانزدهم از هفوات خود كه در باب يازدهم « تحفه » وارد كرده‌اند مىفرمايند ) : ذكر عمرو بن بحر الجاحظ أخبرني أبو اسحاق النظام و بشر بن خالد ، انهما قالا لمحمد بن جعفر الرافضي المعروف بشيطان الطاق : ويحك أ ما استحييت ؟