السيد حامد النقوي
52
عبقات الأنوار في إمامة الأئمة الأطهار ( فارسي )
قلت : كفانا الجاحظ المؤنة ، فما روى من الحديث الا النزر اليسير ، و لا هو بمتّهم في الحديث ، بلى في النفس من حكاياته و لهجته ، فربما جازف ، و تلطخه به غير بدعة أمر واضح ، و لكنه أخباري علامة ، صاحب فنون و أدب باهر ، و ذكاء بيّن ، عفى اللَّه تعالى عنه [ 1 ] . ( از ملاحظه اين عبارت ظاهر است كه علامه ذهبي از ثعلب نقل كرده كه او در حق جاحظ گفته : كه او ثقة نيست ، و خود ذهبى در حق او فرموده ، كه او ماجن يعنى بىباك بود ، و نيز تصريح كرده به اينكه او قليل الدين بود . و نيز ذهبى بعد ذكر حكايات از جاحظ تصريح فرموده ، به آنكه ظاهر مىشود از شمائل جاحظ بدرستى كه او اختلاق مىكند ، يعنى وضع اكذوبات و افتعال مفتريات مىنمايد . و نيز از حكايتى كه ذهبى از احمد بن سلامة نقل كرده واضح است ، كه هر گاه ابن أبى داود نزد جاحظ رفت و استيذان بر او نمود ، جاحظ سر از دريچه برآورد و گفت كه تو كيستى ؟ ابن أبى داود عرض نمود كه من مردىام از اصحاب حديث ، جاحظ بجواب ابن أبى داود گفت كه آيا ندانستى بدرستى كه من قائل نيستم بحشويه ؟ و اين كلام دلالت صريحه دارد بر آنكه جاحظ ارباب حديث را حشويه مىدانست ، و توهين و تهجينشان مىكرد . و نيز علامه ذهبى تقليل جاحظ را در روايت حديث ، و اكتفاى او بر نزر يسير ، عين منت و احسان او مىداند ، كه آن را بكفايت مؤنت تعبير مىكند و اين صريح است در آنكه اگر جاحظ اكثار نقل روايات و اخبار
--> [ 1 ] سير النبلاء ج 11 ص 526 بيروت .