و نيز شاهصاحب بعد عبارت سابقه گفته‌اند : و تحرز از خلاف عدل در صورتى كه فعولين بنصب مىآورد بحسب ظاهر نيز حاصل بود ، زيرا كه فتنه و ساحرى را نسبت به حق تعالى نكرده بلكه بهر دو چشم معشوق نسبت كرده ، ساحر و فتان را ساحر و فتان ساختن نزد هيچ كس خلاف عدل نيست ، اگر خلاف عدل است سحر و فتنه كردن است ، و اگر دقت نظر را كار فرمايند ، در صورت رفع هم بحسب معنى خلاف عدل معتقد ايشان است ، زيرا كه هيچ كس از عقلا نمى گويد كه خمر خالق اسكار است ، و چشم معشوق خالق عشق و جنون در عاشق ، و موافق فهم شريف مرتضى بايد كه خمر و چشم معشوق نيز خالق بعضى اعراض ، كه قسمى است از موجودات عالم ، و شريك پروردگار باشند ، حال آنكه اماميه نيز اشراكات در حيوانات مىكنند ، نه در جمادات ، و كلام شاعر محض مبنى بر مبالغه است ، نه ارادهء معنى حقيقى انتهى [ 1 ] . از صدر اين عبارت ظاهر است كه اگر فعولين بنصب مىآورد تحرز از خلاف عدل در آن محض بحسب ظاهر حاصل مىشد نه در واقع و ظاهر است كه بحث از تحرز واقعى است ، نه تحرز ظاهرى و وهمى ، پس ذكر اين وجه كه بطلانش از كلام خود شاهصاحب ظاهر است ، عبث و لغو صرف است ، و دليلى كه بر تحرز ظاهرى وارد كرده مخالف آنست ، چه اگر اين دليل تمام شود تحرز حاصل نمىشود ، عجب كه از مطابقت دعوى با دليل در اين عبارت مختصر كه فاصله در آن در دعوى و دليل نيست خبرى بر نمىدارد ، و باز

--> [ 1 ] تحفه اثنا عشريه ص 238 .