[ و محتجب نماند كه مراد ابن حجر از صاحب ( مشارق ) قاضي عياض است ، و مراد از ( مشارق ) كتاب او ( مشارق الانوار على صحاح الاخبار ) است كه در آن ذكر تحريفات و تصحيفات ( موطأ ) و ( صحيح بخارى ) و ( صحيح مسلم ) كرده است ، و مراد ( مطالع ) كتاب ( مطالع الانوار على صحاح الاثار ) تصنيف ابراهيم بن يوسف است . ] [ مصطفى بن عبد اللَّه القسطنطينى المشهور بحاجي خليفه و الكاتب الجلبى در ( كشف الظنون ) گفته : ] ( مطالع الانوار على صحاح الاثار ) في فتح ما استغلق من كتاب ( الموطّأ ) و ( مسلم ) و ( البخاري ) و ايضاح مبهم لغاتها في غريب الحديث لابن قرقول ابراهيم بن يوسف المتوفى سنة تسع و ستين و خمسمائة صنّفه على منوال ( مشارق الانوار ) للقاضي عياض ، و نظمه شمس الدين محمد بن محمد الموصلي المتوفى سنة اربع و سبعين و سبعمائة ، أوّله الحمد للّه الذي اظهر دينه على كل دين ، و هو مأخوذ مما شرحه و أوضحه و بيّنه و أتقنه و ضبطه و قيّده الفقيه ابو الفضل عياض بن موسى بن عياض السبتي [ 1 ] في كتابه المسمى ( بمشارق الانوار ) لكن اختصره و استدرك عليه و أصلح فيه أوهاما الفقيه ابو اسحاق بن قرقول [ 2 ] . [ و مراد از علائى خليل بن كيكلدى است كه از اكابر ائمهء عظيم الشأن و رئيس حذّاق اعيان است . ترجمه علائى خليل كيكلدى در ( طبقات ) ابن شهبه اسدى ابو بكر اسدى در ( طبقات شافعيه ) در مدح و ستايش او گفته : ]

--> [ 1 ] ابو الفضل القاضي عياض اليحصبي المالكي الحافظ المحدث المؤرخ ، توفى سنة 544 . [ 2 ] كشف الظنون ج 2 ص 1715 .